Ode aan ‘De Avonden’ in theatrale boekbespreking van liefst vijf uur

Het Utrechtse collectief Cowboy bij Nacht organiseert een avond rond ‘De Avonden’: „een stralend prozagedicht”.

De Avonden van Gerard Reve is een stralend, lichtgevend prozagedicht”, zegt dichter Ingmar Heytze. „Al gebeurt er nagenoeg niets en slaapt de hoofdpersoon de helft van de tijd.”

Dat zijn verrassende woorden over het debuut van Reve uit 1947, met als ondertitel ‘Een winterverhaal’. De jonge Utrechtse theatergroep Cowboy bij Nacht brengt samen met schrijvers en dichters de laatste dagen van het jaar een hommage aan de fameuze roman. Met een lepeltje levertraan als aperitief, columns van Ronald Giphart en Heytze, bijdragen van andere schrijvers en stamppot met een gehaktbal en jus. De donkere decemberdagen zijn typisch Reve, en toch was de zaal van Theater Kikker niet enkel gevuld met verstokte revianen. Op de vraag van verteller Alexander de Vree bleek slechts de helft van het publiek de roman gelezen te hebben.

Voor velen was het dus een eerste kennismaking. Het ‘lichtgevende’ dat Heytze er anno nu in ziet, staat haaks op de geschokte reacties uit het verschijningsjaar. Met smaak citeren de spelers recensies, waarin oordelen overheersen als ‘naargeestig’, ‘beklemmend’, ‘wurgend’ (zelfs vier keer!), ‘uitzichtloos’ en ‘nihilistisch’. De roman vertolkte destijds treffend het levensgevoel van de naoorlogse generatie.

Verteller De Vree noemt de voorstelling, die liefst vijf uur duurt, een „theatrale boekbespreking”. Op de speelvloer liggen verschillende edities van de roman verspreid. In minder dan twintig minuten geven de spelers een wervelende samenvatting. Dat klinkt oneerbiedig maar door de snelle opeenvolging van gebeurtenissen lijkt de roman opeens razend spannend en de belevenissen van Frits van Egters reuze avontuurlijk. De cruciale vraag of Reve de jongste generatie ook aanspreekt komt helaas niet aan bod. Is de herkenning net zo groot als toen? Is 1947 anno nu actueel? Schrijver Giphart herleest het boek „liever in juli dan in december”. Dat is het dan.

Met de spelers blijven we in het verleden steken. De verrassing van deze Reve-avond is dat de roman zich uitstekend leent voor toneelspel. De verstikkende wereld van ouders en zoon Frits krijgt vooral dankzij acteur Jos Nargy in de rol van ‘onze held’ een voorbeeldige vertolking.

Nargy jent en treitert, maar toont ook Frits’ gevoeligheid. Vooral de smeekbedes aan God die de menselijke beproevingen moet aanzien en verzachten, zijn van grote klasse. Niet brandend actueel, wel herkenbaar, door alle tijden heen.