De zelfstandige apotheek is langzaam aan het verdwijnen

Als de toezichthouder de overname van Mediq door Brocacef goedkeurt, ontstaat er een zeer machtige partij op de apotheekmarkt.

Mediq Apotheek Meerzicht in Zoetermeer gaat mogelijk over naar Brocacef. Foto ANP

Medische distributeur Brocacef heeft onlangs aangekondigd de apotheken van Mediq over te willen nemen. Als de Autoriteit Consument & Markt (ACM) dat plan goedkeurt, wordt Brocacef in een klap het grootste apotheekbedrijf in Nederland met 5.300 werknemers, 333 apotheken in eigendom en 166 franchiseapotheken. Wat betekent dit voor de apotheekmarkt?

De opkomst van de keten

Sinds 1999 mogen niet-apothekers eigenaar zijn van een apotheek. Een maatregel van toenmalig minister van Volksgezondheid Els Borst om marktwerking te bevorderen. Sindsdien is een daling in het aantal zelfstandige apotheken te zien. In toenemende mate zijn de bijna 2.000 Nederlandse apotheken (gezamenlijke omzet circa 4,5 miljard euro in 2012) eigendom van of aangesloten bij een keten.

In 2013 telde Nederland elf ketens en formules. Mediq en Brocacef zijn, afgaande op het aantal apotheken in eigendom, respectievelijk de grootste en de op een na grootste keten.

Mediq is sinds 2013 eigendom van investeringsmaatschappij Advent. Die haalde het bedrijf, dat nu nog uit twee divisies bestaat, na twintig jaar van de beurs. Advent had vooral interesse in de winstgevende, internationale tak van Mediq: D&I, dat medicijnen en hulpmiddelen levert aan ziekenhuizen en patiënten.

De omzet van de apotheken daalt namelijk al jaren. Sinds de invoering van de prijsliberalisatie bedongen zorgverzekeraars lagere prijzen, waardoor apotheken hun winsten zagen inzakken.

Als de mededingingsautoriteit de overname goedkeurt, valt circa een kwart van alle apotheken in Nederland onder de Brocacef-keten.

Op de vraag wat dit betekent voor de apotheekmarkt, wil de branchevereniging van apothekers, de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP), niet ingaan. „Wij zijn voorzichtig met uitspraken, omdat het oordeel van de ACM ook kan zijn dat de verkoop niet door mag gaan”, aldus de apothekersvereniging.

Ook de woordvoerder van het ministerie van VWS (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) laat weten „geen reactie te kunnen geven”.

Tegenpartij voor verzekeraars

Eén ding is in ieder geval zeker: als de overname doorgaat, krijgen zorgverzekeraars in de onderhandelingen te maken met een sterke speler. Want behalve het feit dat de Brocacef-keten groter wordt, zijn de BENU-apotheken (de franchise-formule van Brocacef) ook aangesloten bij De Zorgmakelaar Farmacie, die namens een groep apotheken met zorgverzekeraars onderhandelt. Na de overname zou deze groep uit meer dan 800 apotheken kunnen gaan bestaan.

„Er zal wel enige markmacht ontstaan. De zorgverzekeraars zijn zich daarvan bewust” , zegt een woordvoerder van koepel Zorgverzekeraars Nederland.

Daarnaast is het de vraag of er voldoende keuzemogelijkheid overblijft voor de consument. In 2010 nam Brocacef, destijds goed voor 53 eigen apotheken en 33 franchisenemers, nog 63 apotheken van een andere keten over. De mededingingsautoriteit oordeelde toen dat die overname door kon gaan op voorwaarde dat Brocacef vier apotheken verkocht in Roermond en Breda. Zo zou er voor de patiënten aldaar „voldoende keus tussen apotheken overblijven”.

Bij het huidige overnameplan zijn meer dan drie keer zoveel apotheken betrokken. Hierdoor komt in enkele gemeenten 100 procent van de apotheken in handen van Brocacef.

En de zelfstandige apotheker?

„Een zelfstandige die echt alles zelf wil doen, krijgt het moeilijk” , aldus de woordvoerder van de branchevereniging. „Maar steeds meer apotheken werken samen met bijvoorbeeld huisartsen en wijkverpleging. In een dergelijke zorggroep kan een apotheker zeker zelfstandig blijven. De keten is niet per se de toekomst.”