De lezers bleven komen

Het was voor de boekenbranche een jaar van ravage.

Op 24 februari ging Polare failliet. Dat bedrijf had in 2012 de boekhandels van Selexyz en De Slegte gebundeld. Maar door lezers vervreemdende bedrijfsvoering en een gebrek aan boekverkopend vermogen was de situatie al snel reddeloos. Schaalvergroting in boekhandels en uitgeverij is nodig, overhead kan gedeeld worden, promotie gebundeld. Maar Polare was het antwoord niet. Winkels dicht, kaalslag dreigde.

In mei kreeg het boekenvak opnieuw een uppercut: WPG Uitgevers stootte enkele gerenommeerde uitgeefhuizen af. Querido, De Arbeiderspers, Nijgh & Van Ditmar en Athenaeum–Polak & Van Gennep werden overgenomen door Pauline Loerts. Zij verklaarde te zullen inzetten op boeken als „luxeproduct”. En terwijl de boekenmarkt dit jaar weer slonk, adviseerde de Raad voor Cultuur minister Bussemaker (Cultuur, PvdA) om de vaste boekenprijs „een laatste kans” te geven.

Wat was het antwoord van de uitgevers? Internetdienst ‘bookify’ werd aangekondigd voor einde 2014. Hiermee zouden e-boeken per ‘streaming’ abonnement gelezen kunnen worden. We hebben er niets meer van gehoord. Intussen identificeerde auteur Manon Uphoff in haar essay De blauwe muze de steeds populairdere kwaliteitstelevisieseries als de nieuwe literatuur en beweende haar collega Philip Huff op de opiniepagina van deze krant de teloorgang van de literatuur: „Het gaat […] heel slecht met de literatuur in Nederland. En dat is slecht nieuws voor iedereen [..], ook voor u.”

Wetenschappelijk onderzoek geeft hem gelijk. Lezen is geen overbodige luxe. Zonder lezen bestaat leren niet. Leesvaardigheid is vereist, juist in de digitale samenleving die het papieren boek ouderwets vindt. Maar het papieren lezen beklijft beter dan elektronisch lezen. En dat ligt ingewikkeld, want het vraagt de actief leergierige houding die juist afgeleerd wordt door het beeldscherm.

Dan nu, voorzichtig, het goede nieuws van 2014. Het aantal jeugdleden van bibliotheken neemt toe door samenwerking met de scholen. De sinterklaasdrukte bracht, vergeleken met 2013, de boekverkoop een omzetstijging van 11,3 procent. Het is te vroeg om te spreken van structureel herstel, maar het keerpunt is bereikt, durfde onderzoeksbureau GfK te concluderen.

En die kaalslag? Die viel mee. De mooiste ex-Polare-boekhandels richtten zich weer op. „We bleven open omdat u bleef komen’’ – mailde de Amsterdamse boekhandel Scheltema zijn klanten.