Cordon sanitaire in Zweden tegen anti-migratiepartij

Er komen geen vervroegde verkiezingen in Zweden: links en rechts sluiten akkoord dat populisten buitensluit.

De meestal zo kalme Zweedse politiek blijft zorgen voor verrassingen. Kondigde premier Stefan Löfven begin deze maand nog vervroegde verkiezingen aan, afgelopen weekend trok hij zijn besluit alweer in: zijn centrum-linkse coalitie heeft tijdens de kerstdagen een gedoogakkoord gesloten met de centrum-rechtse oppositie. Löfvens minderheidsregering van sociaal-democraten en Groenen kan doorregeren.

Het zogeheten ‘december-akkoord’ tussen het linkse en het rechtse blok moet de patstelling doorbreken die is veroorzaakt door de grote stoorzender in de huidige Zweedse politiek: de Zweden-Democraten.

Deze anti-immigratiepartij met neonazistische wortels, die bij de verkiezingen in september 12,9 procent van de stemmen haalde, creëerde de crisis van eerder deze maand. De Zweden-Democraten stemden voor de alternatieve ontwerpbegroting van de vier partijen van de centrum-rechtse Alliantie en tégen de begroting van Löfven. De rechtse begroting kreeg meer stemmen, wat de premier deed besluiten de eerste vervroegde verkiezingen in 58 jaar uit te roepen.

De crisis, en het december-akkoord dat daarop volgde, onderstrepen de sleutelrol van de Zweden-Democraten. Zonder steun van die partij heeft noch het linkse, noch het rechtse blok in Stockholm een parlementaire meerderheid. Bij de vorige verkiezingen in 2010 haalden de Zweden-Democraten nog maar 5,7 procent. Het groeiende onbehagen van veel kiezers over Zwedens ruimhartige migratiebeleid heeft de partij gesterkt.

Opiniepeilingen lieten de afgelopen weken zien dat de Zweden-Democraten nog groter dreigden te worden. Reden voor de andere partijen, die niets met de Zweden-Democraten te maken willen hebben, om van verkiezingen af te zien en steun te zoeken bij elkaar. Löfven regeert dit jaar op basis van de begroting van de oppositie, zo is de afspraak. Daarna zal de oppositie de begrotingen van de regering steunen. De deal gaat zelfs over de spelregels voor de volgende verkiezingen van 2018. De dan gekozen premier dient de begroting in, waarna de oppositie zich onthoudt van stemming. Inhoudelijk spreken links en rechts af samen te werken op het gebied van energie, pensioenen en defensie.

Opvallend genoeg staat er in het akkoord niets over migratie. „Het idee is de Zweden-Democraten geen invloed te geven”, zegt de Zweedse politicloog Camilla Sandström tegen persbureau AFP. Centrum-links en centrum-rechts sluiten in feite een ‘grote coalitie’ die de Zweden-Democraten buitensluit. Het doet denken aan het cordon sanitaire dat Belgische partijen eind jaren tachtig oprichtten tegen het extreem-rechtse Vlaams Blok.

Zweden kiest daarmee een andere strategie dan de buurlanden. In Denemarken en Noorwegen kregen rechts-populistische partijen een (gedoog)rol in kabinetten. Het is ook een riskante strategie. Het thema migratie wordt geheel aan de Zweden-Democraten gelaten. Hun partijleider Mattias Karlsson zei gisteren: „Nu zijn er zes regeringspartijen. En er is nog maar één oppositiepartij.”