Column

Als de beschermers verkrachters worden

Dit was opnieuw een jaar waarin alleen al in het Midden-Oosten miljoenen mensen op de vlucht moesten. Omdat hun woning in elkaar werd geschoten in opdracht van hun eigen leider, Bashar al-Assad, of door rebellengroepen die zelf een schrikbewind willen vestigen. En dan zijn ze zogenaamd veilig in een modderig rattenkampje in Libanon of opgepropt in een veel te duur appartementje in Jordanië of Turkije. Terwijl de autochtone buren steeds kwaaier worden omdat hun huren stijgen en omdat het voor hen steeds moeilijker wordt werk te vinden door de concurrentie op de arbeidsmarkt van de vluchtelingen.

Dit wordt een echte, sombere oudejaarscolumn. Ik sprak deze maand Suzan Aref uit Erbil in Iraaks Koerdistan, waar het ook bomvol is geraakt met vluchtelingen uit Syrië en ontheemden uit elders in Irak. Twee miljoen nu, schatten ze in Koerdistan, maar niemand die het precies weet.

Suzan Aref is directeur van een onafhankelijke vrouwenorganisatie, Women Empowerment Organisation, die tien jaar geleden werd opgericht om de positie van vrouwen te verbeteren. Koerdistan steekt er qua regime dan wel positief bovenuit in de regio, maar vergeet niet: dat is in vergelijking met Syrië en de rest van Irak en het griezelige kalifaat van de Islamitische Staat. Het blijft een zeer conservatieve samenleving en vrouwenrechten zijn een moeizame zaak; denk alleen al aan de 50 eermoorden per maand.

Maar Aref en haar organisatie zijn nu voornamelijk bezig met gevluchte en ontheemde vrouwen in kampen. Veel gezinnen hebben alleen een vrouw aan het hoofd, want de mannen zijn dood, of ze vechten of ze hebben nog een paar andere gezinnen. Die vrouwen hebben geen bescherming.

Dus ze worden verkracht. Aref (die in Den Haag was om met collega-hulpverleners te praten) vertelde dat dit een groot probleem is. De verkrachters zijn kampbewoners, maar ook veiligheidspersoneel. Nota bene de mannen die hen zouden moeten beschermen. Veel vrouwen houden hun mond uit angst voor hun reputatie – de eer van de familie! En als er al een proces komt, zei Aref, dan laat de rechter zich wel betalen om een oogje dicht te doen.

Een ander groot probleem, zei Aref, betreft de yezidi-meisjes en -vrouwen die door de oprukkende jihadisten van de Islamitische Staat tot (seks)slaaf zijn gemaakt. Sommigen slagen erin te ontsnappen en vinden nu één voor één hun weg naar hun familie in Iraaks Koerdistan. Ook de yezidi’s zijn conservatief en geobsedeerd door de familie-eer, en de Koerdische autoriteiten en internationale organisaties hebben hun uiterste best moeten doen om de gemeenschap te overreden hun dochters niet te doden.

De families accepteren hen nu. Maar die acceptatie is afgedwongen, en de meisjes voelen dat. Ze kunnen nergens over praten. Nog erger, ze weten dat hun vader of hun broer hen misschien toch zal vermoorden.

Nou ja, zo’n jaar was 2014 dus. En wordt 2015, vrees ik.