De uitdagingen voor 2015 - Een niet aflatende waakzaamheid

Nog nooit in de geschiedenis hadden mensen zo’n grote toegang tot informatie. Dankzij internet en de sociale media, dankzij commerciële en publieke radio- en televisieomroepen en dankzij gedrukte media kunnen we ons op elk moment van de dag via ons mobieltje, onze tablet of onze pc, ons radio- of televisietoestel of op papier laven aan een immense en nooit ophoudende informatiestroom.

Door de hoofdredactie

In die wereld die een indrukwekkende lawine van fictie en feiten over ons heen stort, is de rol van de journalistiek fundamenteel veranderd. Waar journalisten nog niet zo lang geleden in een schaarse informatiewereld vooral op zoek moesten gaan naar het nieuws, verwacht een lezer van een organisatie als NRC in de eerste plaats dat die uitzoekt welke informatie juist, bevestigd en relevant is. En wat die informatie dan voor hem of haar betekent.

Zwarte Piet

Journalistiek jaarverslag

Dit is het derde deel van ons Journalistiek Jaarverslag over 2014. Lees ook deel 1: Wat we met uw abonnementsgeld doen en deel 2: Ombudsman, wat is er toch aan de hand met NRC?

Klopt het? Het is een vraag van twee woorden die een van de meest gestelde vragen is op de redactie van NRC. Is die foto niet gemanipuleerd? Is het bericht bevestigd? Is de bron betrouwbaar? Kan die stelling worden onderbouwd? Wat is het belang van die man om ons dat te vertellen? Hebben we de verschillende invalshoeken voldoende bericht? Zijn de getallen exact? Zijn we fair en evenwichtig in onze berichtgeving? Was er hoor- en wederhoor?

Eenmaal de exacte feiten en hun context bepaald proberen we te duiden en te analyseren. Hoe kan ebola zo snel om zich heen grijpen? Wat zijn de gevolgen van de opmars van IS? Waarom moest Camiel Eurlings opstappen? Hoe kan het toch dat een debat over Zwarte Piet dit land in een greep houdt? Waarom is de Nederlandse dancescene zo levendig? Hoe kan het dat Hiddink faalt met de spelers die Van Gaal had, of is het veel te vroeg om dit te zeggen? Kunnen we de ongelijkheid van Piketty ook in Nederland zien? Welke ambities heeft Poetin in Oekraïne?

Na de (juiste) feiten en de (genuanceerde) duiding, willen we meningen aanreiken. In onze eigen dagelijkse, nog steeds niet ondertekende, commentaren. Via enkele tientallen columns van redacteuren en columnisten die aan ons verbonden zijn. Van de scherpe Bas Heijne naar de uitstekend geïnformeerde Folkert Jensma tot de heerlijk dwarse Rosanne Hertzberger. En op onze opinie- en brievenrubrieken, die tot de meest gelezen stukken van onze kranten en sites behoren. We willen de plek zijn waar het intellectuele debat – of het nu gaat over de waarde van de Nederlandse roman, de hoogte van de bonussen in het bedrijfsleven of de veelvuldige inbreuken op de privacy – in al zijn toonaarden wordt gevoerd.

Twitterstormen

Maar hoe belangrijk dat alles ook is, NRC zou falen indien het zich daartoe zou beperken. Misschien is het wel een van de grootste misverstanden van de hedendaagse informatiesamenleving dat media kunnen volstaan met het selecteren, duiden en becommentariëren van het nieuws dat in die dagelijkse voorlichtings- en informatiestroom naar boven borrelt. Diep onder die erg zichtbare lawine die veroorzaakt wordt door twitterstormen en snelle meningen liggen verborgen aders van informatie.

Die aders ontginnen is de meest cruciale rol van een journalistieke organisatie als de onze. Of het nu gaat over een serie waarin we het leven in de Haagse Spoorwijk gedetailleerd documenteren; de werking van de Nederlandse Zorgautoriteit NZa blootleggen; de beweegredenen tonen van Nederlandse Syriëgangers; de discussie achter de Haagse schermen onderzoeken; de beweegredenen van Europese leiders beschrijven; de gevolgen van de bezuinigingen op de kunstsubsidies uitzoeken; de pijnlijke exodus van kinderen en mensen vanuit Midden-Amerika naar de VS beschrijven; of blootleggen wat er werkelijk aan de hand was bij Rabobank en SNS.

De Spoorwijk in Den Haag. Foto: Peter de Krom

In deze uitzoek- en onderzoeksjournalistiek, die een onmiskenbaar NRC-stempel draagt, willen we ook de volgende jaren blijven investeren en excelleren. Want het bestaansrecht van NRC Handelsblad, NRC De Week, nrc.next, nrc.nl en, ons jongste merk, NRC Q, is rechtstreeks verbonden met deze vorm van journalistiek.

Beginselen

Dat alles doen we niet in het luchtledige. We reiken hoog, maar kunnen daarbij gelukkig op de schouders staan van onze voorgangers die in 1970 onze ’beginselen’ – wat een mooi woord – formuleerden. Dat gebeurde naar aanleiding van het verschijnen op 1 oktober van dat jaar van NRC Handelsblad, waarin het Amsterdamse Handelsblad en de Rotterdamse Nieuwe Courant, na respectievelijk 142 en 128 jaar onafhankelijk bestaan, de krachten bundelden. Ruim vier decennia later klinken die principes nog luider dan ooit in onze redactielokalen.

Net zoals de hoofdredactie van destijds zien wij ‘in de vrije ontplooiing van de gaven die in de individuele mens verborgen liggen, het hoogst bereikbare ideaal. Alles wat die vrije ontplooiing remt of verkrampt, stuit op ons wantrouwen. Daarom geldt ons wantrouwen in beginsel iedere collectiviteit: hetzij staat, partij of voetbalclub’. (We zouden in 2014 aan het rijtje probleemloos namen als Google of NSA kunnen toevoegen.) Want zo zegt de tekst terecht: ‘In iedere machtsconcentratie zit een mogelijk gevaar – ook in die concentraties die welvaart en welzijn van de mens beogen’.

In al zijn publicaties blijft NRC zich, zoals in 1970 geformuleerd, richten ‘tot een publiek dat bereid is om na te denken’, ‘dat we geen meningen willen opdringen’, ‘dat we met vraagtekens willen confronteren die hen tot nadenken zullen prikkelen’, ‘waarbij we hen kennis laten maken met maatschappelijke stromingen en gebeurtenissen waarmee zij – of wijzelf – het misschien helemaal niet eens zijn’.

Tenslotte noemen wij onszelf ook nog graag liberaal, ‘want in dit woord ligt het vrijheidsbeginsel besloten dat ons vóór alles dierbaar is… De vrijheidsgedachte die wij voorstaan, verdraagt zich niet met geloof in enig dogma, aanvaardt niet bij voorbaat enig gezag. Dat betekent een niet aflatende waakzaamheid, voortdurend onderzoek. Ook waakzaamheid jegens onszelf, ook zelfonderzoek’.

Ombudsman

Net om een niet aflatende ‘waakzaamheid jegens onszelf’ aan de dag te leggen benoemde NRC in 2010 met Sjoerd de Jong voor het eerst een onafhankelijke ombudsman. We hebben hem destijds gevraagd om met dezelfde kritische maatstaven die wij hanteren om anderen de maat te nemen, naar onszelf te kijken. Zijn wekelijkse stukjes, het moeten er intussen bijna 150 zijn, zijn een goede barometer geworden van de kwaliteit van onze journalistiek en een, soms gevreesde, spiegel voor de redactie.

In tegenstelling tot 1970 wordt die NRC-journalistiek lang niet meer alleen bedreven op het papier van NRC Handelsblad. Met liefde en overtuiging hebben we jaren geleden de digitale revolutie verwelkomd. Die heeft ons ook het voorbije jaar toegelaten onze journalistiek op een andere manier bij een veel breder publiek te brengen. Intussen zijn er veel meer lezers die NRC-titels betaald lezen op digitale dan op papieren dragers.

Baart dat zorgen? Neen. Integendeel. Het biedt mogelijkheden. Want het gaat in dit huis niet om de drager. Zij die dagelijks een NRC Handelsblad of nrc.next op papier willen, en daar in veel gevallen zelfs ‘verslaafd’ aan zeggen te zijn, zullen ook de volgende jaren die krant dagelijks in hun bus vinden. Zij die de, in toenemende mate mobiele, digitale NRC willen, hebben gemerkt dat die journalistiek ook op digitale platformen de hoogste kwaliteit nastreeft. En in toenemende mate zien we dat onze lezers kiezen voor een combinatie van digitaal (bijvoorbeeld tijdens de week) en papier (bijvoorbeeld in het weekend). Als gedreven liefhebbers van kwaliteitsjournalistiek kunnen wij dat alleen maar toejuichen. Is het niet heerlijk dat u via tablet, laptop of telefoon de krant altijd bij u hebt, of u nu in Rotterdam, Londen of New York bent? En is het niet geweldig dat wij u via nrc.nl niet alleen verhalen kunnen brengen, maar ook – waar dat relevant is – fotoseries en video? En dat we u gemakkelijk kunnen attenderen op wat elders voor moois is verschenen?

Uniek

Maar hoe enthousiast en optimistisch we ook zijn, we staan voor grote uitdagingen. De huidige eigenaren, die ons vijf jaar geleden hebben losgeweekt uit de Persgroep, van Rotterdam naar Amsterdam hielpen verhuizen en met de redactie en de uitgeverij NRC uitbouwden tot een dynamische en gezonde onderneming hebben besloten om ons te verkopen.

Samen met de nieuwe eigenaar zullen we een antwoord moeten vinden op de vraag hoe we, in een wereld waarin gratis informatie de standaard is geworden, kwaliteitsjournalistiek kunnen blijven bedrijven. Alle grote krantengroepen ter wereld van The New York Times, over Le Monde en de Frankfurter Allgemeine tot de Financial Times proberen een antwoord op die vraag te formuleren.

Wij geloven meer dan ooit dat het antwoord ligt in het unieke en in de kwaliteit van onze journalistiek. Slagen wij erin om elke dag uit te munten met originele en vooral met relevante journalistiek, waarbij we onze democratische rol in deze samenleving ten volle spelen, dan zullen we een groot publiek blijven bereiken.

Wij kijken met groot journalistiek vertrouwen 2015 tegemoet.

Marcella Breedeveld
Egbert Kalse
Hans Nijenhuis
Marike Stellinga
Peter Vandermeersch