Knopen doorhakken

Schoenen met veters zie je ook minder. Ze krijgen steeds meer concurrentie van instappers die we vroeger loafers noemden en ongelofelijk elegante puntschoenen en sandalen met een gesp aan de sluitriem en korte laarzen. Het gaat langzaam, maar ook de veters zijn op hun retour.

En wie bindt er nog iets vast of dicht met touw? Je neemt een rol plakband en een schaartje of mes en je bent van al dat ouderwetse gedoe af. Zo komt er ook nog een nieuwe manier om je schoenen aan je voeten vast te maken. Onvermijdelijk. Maar dan is er één nadeel. De generaties die met deze nieuwe verworvenheden zullen opgroeien weten dan niet meer wat de uitdrukking ‘in de knoop’ letterlijk betekent.

Wie leert je hoe je een strik in je veters moet maken? Ik heb die handigheid aan mijn moeder te danken. Eerst een stevige knoop, dan de ene kant van de veter tot een lus vormen, de andere kant om deze nu dubbele veter heen, en weer een lus maken. Stevig aantrekken en je hebt een strik geschapen. Dat is niet voldoende. Die lussen kunnen onderweg losraken en daarom leg je er nog een knoop in. Niet al te stevig aantrekken want straks moeten de veters ook weer los. Zie de kindervingertjes worstelen. En dan, na een paar keer proberen lukt het. Wie herinnert zich dat hij de eerste strik van zijn leven legde?

Maar nu komt het. Je wilt die schoenen ook weer uittrekken, maar dat lukt niet want de veters zitten in de knoop. Dat wil zeggen, bovenop de schoen zit in plaats van de strik nu een hard, ingewikkeld bolletje. Je trekt aan een van de veters maar daardoor gaat de strik niet los. Het bolletje wordt harder.

Zo breekt het volgende stadium aan, dat van het lospeuteren. Met je nagels probeer je de delen van de veter uit elkaar te trekken. Het lukt je wel, een soort lusje te maken, maar daardoor wordt het bolletje juist harder. Misschien gaat het aan de andere kant beter. Weer dat gepeuter met je nagels aan de kleine kluwen op je voeten, en weer met het verkeerde resultaat. Zo wordt je geduld langzaam gesloopt. Het is op. Je pakt een schaar en knipt de veter door. En daarmee heb je je in de traditie van Alexander de Grote (356-323 voor Christus) gevoegd.

In zijn tijd was het juk van een strijdwagen door een buitengewoon ingewikkelde knoop met de disselbomen verbonden. Toen gebeurde het een keer dat die verbinding te stevig was uitgevallen. De soldaten stonden machteloos, Alexander de Grote kwam erbij. Hij dacht bij zichzelf: Zeus heeft wel toestemming gegeven om alle knopen te ontwarren, maar hij heeft nooit laten weten op welke manier dat moet gebeuren. Hij pakte zijn zwaard en sloeg in een houw de knoop doormidden.

Die nacht gaf Zeus door een geweldig onweer blijk van zijn instemming. De knoop en de strijdwagen werden daarna bewaard in de stad Gordium die beschouwd werd als het middelpunt van de wereld. Alexander heeft behalve door zijn veroveringen ook naam gemaakt door zijn soldaten het bevel te geven om zich zorgvuldig te scheren. Anders zou de vijand in de verleiding kunnen komen zo’n soldaat bij de baard te pakken. Een verstandige vorst. Zoek het op in Wikipedia.

Je vindt daar ook afbeeldingen van Gordiaanse knopen, onder andere een plaatje van een buitengewoon ingewikkelde bol touw. Dat kan wel een onontwarbaar geheel zijn, maar het is geen knoop. Die wordt gekenmerkt doordat hij twee uiteinden heeft. Daardoor kun je hem, hoe ingewikkeld ook, ontwarren. Je hebt er alleen geduld en inzicht voor nodig.

Nu is er een moderne uitdrukking: in de knoop zitten. Op de een of andere manier is het leven je te ingewikkeld geworden, alles heeft zich tegen je gekeerd. Je bent ontslagen, je kinderen doen op school niet hun best, je levenspartner is weggelopen. Dan op een avond zit je daar in je eentje. Je denkt: nu heb ik er genoeg van, trekt je jas aan, gaat naar de kroeg en zuipt je een stuk in je kraag. Op die manier raak je in de vereiste toestand om de knoop door te hakken. Je gaat weer naar buiten, of je blijft binnen en slaat de eerste de beste neer, in ieder geval iemand die je hoe dan ook niet bevalt. Je hebt je knoop doorgehakt, je wordt wakker in een politiecel. Het op deze manier doorhakken van zulke knopen begint meer en meer tot een nationale gewoonte te worden.