In de onderwereld van Willem Holleeder

Met de nieuwe arrestatie van crimineel Willem Holleeder, half december, hoopt justitie een lange reeks onderwereldmoorden te bestraffen. „Er is maar één stralend middelpunt en dat is Holleeder natuurlijk.” Een reconstructie.

Tekst Jan Meeus Foto’s Rien Zilvold

Het graf van crimineel Kees Houtman op begraafplaats Westerveld in Driehuis. Volgens justitie werd Houtman in 2005 in opdracht van Willem Holleeder geliquideerd.

De voorbereidingen voor het kerstmaal in huize Van Essen aan de Amsterdamse Minervalaan waren klaar toen de jongste van het stel binnen kwam lopen. „Die ouwe bloedt”, riep de 17-jarige Jerry van Essen. Zijn oudere broer Ricardo rende naar buiten en zag zijn stiefvader Ronald achter het stuur van zijn blauwe Mercedes zitten, een hoop bloed op zijn hoofd. Het raam van het voorportier was stuk, in de auto lag een kogelhuls. Ronald van Essen was een half uurtje daarvoor naar buiten gelopen, even een belletje doen.

De 21-jarige Ricardo van Essen realiseerde zich dat zijn halfbroertje Jerry niet had begrepen wat er aan de hand was: Ronald van Essen was door het hoofd geschoten, met opzet. Ricardo rende weer naar binnen om zijn moeder te waarschuwen en haalde een handdoek. Jerry belde de politie. Het slachtoffer had twee wonden aan zijn hoofd, constateerde het ambulancepersoneel dat net na zevenen was gearriveerd: een kleine wond achter zijn rechteroor en een grote aan het achterhoofd.

Het was niet zo maar een crimineel die op 26 december 1999 op de operatietafel van het VU Ziekenhuis belandde. Ronald van Essen was een van de grootste pillensmokkelaars die Nederland tot op dat moment had gekend. Samen met zijn partner in crime Ton van Dalen verdiende hij honderden miljoenen met de handel in de feestdrug ecstasy. De organisatie van het duo was in 1992 ontmanteld na een onderzoek dat de passende codenaam Extase had meegekregen. Tientallen miljoenen, deels baar geld, waren in beslag genomen. Van Essen kreeg 8 jaar celstraf en zou in 2000 vrijkomen – hij was die Kerst op proefverlof.

De aanslag op Van Essen vormde het begin van een onderwereldoorlog die tientallen levens zou eisen. Het conflict draaide om zeggenschap en geld – crimineel vermogen dat was ondergebracht bij Wim Endstra. En wie Endstra zei, zei Holleeder. Zij waren goed bevriend – Endstra zag ‘de Neus’ als zijn „beschermer”.

Willem Holleeder was veel meer dan dat, stelt het Openbaar Ministerie nu. Hij wordt gezien als een van de hoofdpersonen van dit conflict – opdrachtgever van onderwereldmoorden en lid van de criminele organisatie erachter. Holleeder werd twee weken geleden aangehouden. Zijn arrestatie is een finale zet in de strijd tegen de kopstukken van de Amsterdamse onderwereld in de afgelopen twintig jaar. De Neus was de laatste levende hoofdrolspeler die nog vrij rondliep. Zijn rol in deze gewelddadige maffiaoorlog? „Er is maar één stralend middelpunt en dat is Holleeder natuurlijk”, aldus Ton van Dalen.

Het Hiltonberaad

Kerst 1999 betekende voor het milieu een criminele code rood. Waarom moest Ronald van Essen dood? En wie zat er achter de aanslag? De eerste hoofdrolspeler werd snel geïdentificeerd: vastgoedbaron Wim Endstra. Ronald van Essen werkte tijdens zijn resocialisatie in de Seaport Marina, Endstra’s jachthaven bij IJmuiden. De blauwe Mercedes, met een cataloguswaarde van bijna een ton in guldens, stond op naam van Endstra. En de woning op de Minervalaan 24 in Amsterdam-Zuid? Ook bezit van Endstra.

Ton van Dalen, de criminele partner van Van Essen, vertelde drie dagen na de schietpartij aan de politie dat hij en Van Essen hun criminele vermogen hadden geïnvesteerd bij Endstra – het ging om tientallen miljoenen. Maar wie Van Essen had neergeschoten? Van Dalen wist het niet: „Ik denk dat het motief geld moet zijn. Ik vermoed dat Ronald geld van iemand krijgt die dit liever niet betaalt.”

Van Dalen vertelde de politie echter lang niet alles. Dat de vriendin van Van Essen hem had verteld dat Ronald bezig was om zijn geld weg te halen bij Endstra, bijvoorbeeld. En – veel spannender – dat er in kringen rond Van Dalen en Van Essen werd gesproken over de liquidatie van Wim Endstra en Willem Holleeder. Dat gerucht leidde tot nog meer onrust in het milieu. Ronald van Essen en Ton van Dalen waren namelijk niet de enigen die crimineel geld bij de vastgoedhandelaar hadden gestald. Andere grote Amsterdamse criminelen hadden hun geld ook toevertrouwd aan de toen nog salonfähige Wim Endstra, op advies van Van Dalen en Van Essen. Wie dat waren? Jan Femer, alias de Snor; Mink Kok, alias de Lange; Stanley Hillis, alias de Ouwe; Sam Klepper en John Mieremet, alias Spic en Span. Allemaal waren ze bang hun geld kwijt te raken.

Daarom werd er enkele dagen voor de millenniumwisseling een topberaad in het Amsterdamse Hilton Hotel georganiseerd, zo vertelde Ton van Dalen de politie in 2005. De organisator was Sam Klepper, indertijd door velen gezien als de criminele baas in het Amsterdamse. Van Dalen en Klepper kenden elkaar al langer, aldus Van Dalen. „Ton, je gooit mijn belangen nou helemaal overhoop”, zou Klepper tegen hem hebben gezegd. „Want als er wat met die Endstra gebeurt, wij hebben daar ook geld zitten. Dan hebben wij er met zijn allen niks meer aan. Laat mij nou gewoon bemiddelen.”

Wat er toen in het Hilton gebeurde? „Willem Holleeder werd zo aan zijn oortjes naar binnen gebracht. En die ging huilend tegen mij zitten verklaren dat hij er niets mee te maken had. Op zijn moeder, op zijn kinderen, op alles”, aldus Van Dalen. De geboren Rotterdammer maakte naar eigen zeggen van de paniek gebruik om zijn geld veilig te stellen en zich terug te trekken uit het Amsterdamse circuit. Conclusie van Van Dalen jaren na het Hiltonberaad: Willem Holleeder en Sam Klepper speelden toneel. „Holleeder is een intrigant. In die hele groepering is hij een van de slimsten”, aldus Van Dalen. „En zijn baas was Sam Klepper.”

Cor van Hout

Het verhaal van Van Dalen vertoont opmerkelijke overeenkomsten met de versie van een andere crimineel, en niet de minste: Cor van Hout. De Heinekenontvoerder was een van de celmaatjes van Ronald van Essen in de open inrichting Toorenburgh in Heerhugowaard. En hij kende alle mannen met wie Ton van Dalen bij het Hilton had gesproken. Met zijn medeontvoerder Willem Holleeder had Van Hout „bonje”, vertelde Cor enkele dagen na de aanslag op Van Essen aan de politie.

Cor van Hout had een theorie: „De laatste schietpartijen, liquidaties en aanslagen hebben allemaal te maken met de zaken van Wim Endstra.” Hij doelde ook op de eerdere bedreiging en beschieting van twee zakenmensen: Rolf Friedländer en Willem Smit. Volgens Van Hout allemaal het directe gevolg van het optreden van Sam Klepper en zijn maatje Mieremet. Van Hout: „Mieremet en Klepper willen namelijk ook een vastgoedvermogen opbouwen.”

Cor van Hout vermoedde dat Klepper en Mieremet wisten dat Ronald van Essen zijn geld terug wilde van Wim Endstra. Dat was de reden voor de moordpoging op Van Essen, die volgens Van Hout was georganiseerd in opdracht van Klepper en Mieremet. Daarna zijn ze naar Endstra gegaan om te vertellen dat zij het probleem ‘Van Essen’ hadden opgelost. Ze wilden volgens Van Hout iets terug. „Met deze manier van werken proberen Klepper en Mieremet aan geld en macht te komen.”

Wat Van Hout nog niet kon weten – het gebeurde pas een half jaar later – was dat Mieremet via het bedrijf van zijn vriendin een aandelenbelang van 50 procent zou verwerven in een vastgoedvennootschap van Wim Endstra. Daarin zat een enorm pakket vastgoed dat was aangekocht met het geld van Ronald van Essen. De theorie van Van Hout klopte. En zijn voormalige bloedgabber Willem Holleeder speelde in het spel een hoofdrol. Hij onderhield namens Klepper en Mieremet het contact met Wim Endstra.

Dit nieuwe verbond hield niet heel lang stand. Op 10 oktober 2000 liet Sam Klepper het leven. Hij werd bij het winkelcentrum Groot Gelderlandplein in Amsterdam-Buitenveldert geliquideerd. Uit politiemateriaal blijkt dat er na de liquidatie opnieuw intensief overleg is tussen kopstukken in het Amsterdamse milieu. Willem Holleeder en John Mieremet waren, volgens vertrouwelijke politie-informatie, „constant bezig informatie te krijgen”. Ze wilden weten „uit welke hoek de liquidatie” kwam. Vermoedelijk ging het om een wraakactie na het ‘rippen’ van een partij drugs.

Bij het oplossen van dit conflict kwamen ‘de vrienden’ Holleeder en Mieremet ergens in 2001 tegenover elkaar te staan. Holleeder zou Mieremet hebben „besodemieterd” tijdens de complexe onderhandelingen over het terugbetalen van criminelen die Klepper had bestolen. De twee werden aartsvijanden. De inzet van hun strijd: het vermogen van Wim Endstra.

Bank van de onderwereld

Het had weinig gescheeld of John Mieremet had een bezoek aan zijn advocaat met zijn leven moeten bekopen. In de middag van 26 februari 2002 trok hij na een kort gesprek met Evert Hingst de deur van het statige pand van Toenbreker advocaten aan de Keizersgracht dicht, toen hij werd beschoten. Hij werd enkele keren geraakt maar slaagde er nog net in om van de trap van het grachtenpand te springen. Hij struikelde en kwam onder een auto terecht. Hij vreesde het genadeschot maar de schutter was al weg.

Wie zat er achter deze moordaanslag? Volgens John Mieremet moest dat Holleeder zijn geweest. „Willem Holleeder is het brein achter een groot aantal afpersingen en afrekeningen in Nederland”, vertelde hij in 2003 tegen de politie in België, waar hij op dat moment woonde. Het jaar daarvoor, in september 2002, had hij zijn verhaal ook al gedaan aan misdaadjournalist John van den Heuvel van De Telegraaf. In dit veelbesproken interview vertelde Mieremet hoe hij samen met Klepper en Holleeder vastgoedhandelaren afperste, precies zoals Cor van Hout al had verteld.

Nog spectaculairder was de onthulling van Mieremet dat een grote groep criminelen geld had belegd bij Wim Endstra. „Je kunt hem zien als de bank van de onderwereld”, aldus Mieremet. „En Holleeder als de bewaker.”

Na dat interview kwam Endstra klem te zitten. Via zijn vriendin had Mieremet een stevige claim op het vermogen van Endstra. Toen Mieremet zijn geld terugeiste, kon de vastgoedbaron weinig anders dan uitbetalen. Tegelijkertijd werd de druk van Holleeder steeds groter. De Neus begon Endstra af te persen.

Nu werd Endstra van twee kanten belaagd. Hij stapte in 2003 naar de politie om zijn verhaal te doen. Hij deed dat in een rijdende auto, omdat hij bang was om normaal af te spreken.

De veelbesproken ‘achterbankgesprekken’ leidden niet tot een aangifte. Endstra durfde niet, hij vreesde voor zijn leven. Uiteindelijk betaalde Endstra bijna 20 miljoen euro aan Holleeder, zo stelde de rechter vast. Maar het mocht niet baten. Op 17 mei 2004 werd Wim Endstra voor zijn kantoor aan de chique Apollolaan in Amsterdam-Zuid doodgeschoten. De bank van de onderwereld was niet meer.

Kees Houtman

Daarmee was de oorlog in de Amsterdamse onderwereld niet voorbij. Willem Holleeder en John Mieremet stonden elkaar nog altijd naar het leven, zo vertelde Mieremet vlak voor de dood van Endstra aan de Belgische politie: „Holleeder perst iedereen af en diegene die niet betaalt moet er vroeg of laat aan. Er staan nog een tiental namen op een lijst, allemaal mensen die nog vermoord zullen worden”, aldus Mieremet. Volgens de Schele – zoals Mieremet ook wel genoemd werd omdat hij een rond brilletje droeg – stond hij er zelf op, net als Wim Endstra. Het waren profetische woorden.

Een van de volgende slachtoffers in het conflict was niet toevallig een oude vriend van John Mieremet: oud-bankrover Kees Houtman, ook geen kleine jongen in het Amsterdamse milieu. In de jaren tachtig was Houtman een van de voormannen geweest van de Denkers, een beruchte groep overvallers die een aantal banken beroofde. Kees was daarna in de hasjhandel gegaan en in het vastgoed – pandje hier, pandje daar.

Vlak na de dood van Endstra had Houtman zijn oog laten vallen op een paar panden uit Endstra’s erfenis aan de Scheldestraat in Amsterdam. Dat had hij beter niet kunnen doen; Holleeder had iedereen gewaarschuwd de erfenis van Endstra met rust te laten, zo vertelden criminele informanten aan de politie. Houtman kreeg Holleeder inderdaad op zijn dak. Hij zou die panden voor Mieremet hebben gekocht en opgeknapt. Zakendoen met Mieremet was in de wereld van Holleeder verboden. Dus legde de Neus Houtman een boete op – 1 miljoen euro – die hij in het najaar van 2004 met behulp van voormalige vrienden van Houtman kwam incasseren. Een crimineel afpersen met zijn voormalige vrienden, het was een staaltje machtsvertoon dat alles zei over de positie van Holleeder in het Amsterdamse milieu.

Een jaar later, op 2 november 2005, werden Kees Houtman en John Mieremet geliquideerd. Houtman voor zijn woning in Osdorp en Mieremet in Thailand. De precieze aanleiding voor deze moorden? Vaststaat dat zowel Houtman als Mieremet over Holleeder had gesproken met de politie.

Maar er is meer. De politie kreeg signalen dat de Turkse coffeeshophouder Atilla Ö. in het najaar van 2005 informatie aan het verzamelen was over Holleeder. „Atilla is geïnteresseerd in de verblijfplaatsen van Holleeder en de door hem gebruikte vervoermiddelen”, zo meldde een criminele informant aan de politie. Kroegbaas Thomas van der Bijl zocht na de moord op zijn vriend Houtman ook contact met Atilla Ö. Van der Bijl, die jarenlang met Holleeder samenwerkte, was gebrouilleerd met de Neus en werd door hem bedreigd. „Het is een heel irritante man, die Holleeder”, zo vertelde Van der Bijl aan de politie. „Je kent hem niet meer terug, hij is een beest geworden.” Van der Bijl werd op 20 april 2006 doodgeschoten.

Toen Atilla Ö. hierover later werd ondervraagd door de politie, verklaarde hij Holleeder niet persoonlijk te kennen. Hij vertelde wel iets anders: „Ik had van Kees (Houtman, red) begrepen dat hij zwaar in de shit zat. Maar Kees verzekerde mij dat Mieremet al bezig was om van Holleeder af te komen. Volgens Kees zou Holleeder eraan gaan.”

Heeft Atilla Ö. gelijk? Het zou zo maar kunnen. „De mannen van Miermet zijn op zoek naar Holleeder en de mannen van Holleeder zijn op zoek naar Mieremet”, vertelden criminele informanten in 2005 aan de politie. „Als een van de twee wegvalt, zal de ander de grootste zijn.”

Bronnen van deze krant verklaarden dat Holleeder in het najaar van 2005 enige tijd ondergedoken heeft gezeten. Na zijn arrestatie, begin 2006, en zijn veroordeling voor de afpersing van onder andere Wim Endstra en Kees Houtman, was die dreiging voorbij.

En zo leek Willem Holleeder de enige hoofdrolspeler in het bloedige onderwereldconflict die er in vrijheid over zou kunnen vertellen. Maar hij is niet onaantastbaar gebleken. Toen de recherche Ton van Dalen ooit voorhield dat Holleeder zich wel „onaantastbaar” moest voelen, antwoordde hij: „Ja, in mijn ogen is dat de fout die ze allemaal maken.”

Willem Holleeder werd op 13 december jongstleden aangehouden. Justitie ziet hem als de opdrachtgever van de liquidaties van Thomas van der Bijl en Kees Houtman. Tussen Kerst en Oud en Nieuw, precies 15 jaar na de mislukte moordaanslag op Ronald van Essen zal de rechter beslissen of zijn hechtenis wordt verlengd.

Voetsoldaten

Saillant detail na 15 jaar onderwereldoorlog: de meeste mensen die aanwezig waren bij de ontmoeting in het Hilton Hotel vlak na de aanslag op Ronald van Essen, zijn dood. Jan Femer (2000), Sam Klepper (2000), John Mieremet (2005), Willem Endstra (2004) en Stanley Hillis (2011) stierven door de kogel. Geliquideerd, net als een grote groep voetsoldaten die niet in dit verhaal worden genoemd. Een aantal schutters en organisatoren van onderwereldmoorden zit vast en heeft in de meeste gevallen de veroordeling aangevochten.

Ronald van Essen en Ton van Dalen – investeerders van het eerste uur bij Wim Endstra – overleefden, maar spelen voorzover bekend geen rol van betekenis meer in de onderwereld. Een andere bekende criminele investeerder bij Endstra, drugs- en wapenhandelaar Mink Kok, leeft ook nog. Hij zit vast in een Libanese cel.