Een nieuwe jas voor het rijtjeshuis

In anderhalve week kan een tochtig huis uit de jaren vijftig worden omgetoverd tot een behaaglijke woning zonder energiekosten.

In de Buys Ballotlaan in Soesterberg staat een bijzonder rijtjeshuis uit de jaren 50. In de keuken pruttelt het koffiezetapparaat. In de woonkamer staat Sjoerd Klijn Velderman, hoofd business development bij bouwbedrijf BAM. Hij legt uit hoe ingrijpend dit huis is gerenoveerd.

Tegen de woning is een nieuwe, extra isolerende voor- en achtergevel gezet, zegt Klijn Velderman. Het nieuwe puntdak, met hoge isolatiewaarde, ligt nu vol zonnepanelen. „Het huis draait volledig op elektriciteit. Het is losgekoppeld van het gasnet.” Energiekosten – voor huizen van dit type vóór de aanpassing zo’n 2.000 euro per jaar – zijn er in principe niet meer.

Van zulke nul-op-de-meter woningen moeten er veel meer komen. Vier bouwers en zes woningcorporaties hebben vorig jaar zomer afgesproken dat ze er eind 2016 in totaal 11.000 zullen hebben opgeleverd. Daarna moeten andere bouwers en corporaties aanhaken. Het doel is om in 2020 in totaal 111.000 tochtige huurwoningen uit de jaren 50, 60 en 70 te hebben veranderd in zulke kierdichte nul-op-de-meter-huizen. De afspraak is gemaakt in het kader van het Energieakkoord, dat sociale partners vorig jaar hebben gesloten.

„Meestal gaat energiebesparing in stapjes”, zegt Klijn Velderman. Ramen krijgen dubbel glas, een paar jaar later komt er een nieuwe, efficiëntere cv-ketel, daarna wordt de spouw eens geïsoleerd. „Maar we doen nu alles in één keer. En we plaatsen meteen een nieuwe keuken, badkamer en toilet.”

Die grootschalige aanpak is mogelijk omdat de renovatiebranche is geïndustrialiseerd, zegt Ivo Opstelten (niet de minister) van Platform31, een stichting voor regionale ontwikkeling. Grote onderdelen, zoals gevels en dak, komen prefab uit de fabriek. In Soesterberg is de 20 centimeter dikke voorgevel – uitgerust met een dubbele laag isolatie – kant-en-klaar tegen de bestaande gevel bevestigd. Net als de achtergevel. Ze hebben ruiten van drielaags glas. De ramen in de oorspronkelijke gevel zijn eruit gehaald. De vensterbanken zijn nu extra breed. Het huis krijgt een ‘nieuwe huid’, zoals het in het vak heet.

„De industriële aanpak is mede mogelijk doordat er eerst virtueel wordt gebouwd”, zegt Opstelten, die tevens lector ‘Nieuwe energie in de stad’ is aan de Hogeschool Utrecht. Bestaande woningen worden gescand en op de computer zijn nieuwe onderdelen vervolgens op de millimeter nauwkeurig in te passen.

Een renovatie duurt nu nog maar anderhalve week, zegt Klijn Velderman, en niet meer 4 tot 6 weken zoals voorheen. „Bewoners hoeven niet meer tijdelijk hun huis uit.” Het moet trouwens nog sneller, zegt hij. Naar acht dagen.

Door de prefab-productie is ook de prijs gedaald. „Twee jaar geleden kostte zo’n renovatie nog 130.000 euro. Dat is inmiddels gedaald naar 80.000, inclusief btw, alle vergunningen, keuken, badkamer, alles”, zegt Klijn Velderman.

Eindelijk lijkt het probleem bij de wortel te worden aangepakt, zegt energiedeskundige Joop Oude Lohuis van duurzaam adviesbureau Ecofys. Om energieverbruik en CO2-uitstoot van het gezamenlijke Nederlandse woningbestand serieus omlaag te brengen, moet je de bestaande bouw aanpakken, zegt hij. „Het probleem ligt niet bij nieuwbouw, dat weten we al lang.” Nederland telt bijvoorbeeld nog 1,8 miljoen, doorgaans slecht geïsoleerde, rijtjeshuizen uit de jaren 50, 60 en 70. Dat is een kwart van alle woningen. Verder zijn er nog 670.000 energie-verslindende portiek- en galerijflats.

Maar Oude Lohuis heeft zijn bedenkingen. De bouwers beginnen met huurwoningen, maar van die bijna 2 miljoen rijtjeshuizen is 70 procent in particulier bezit. De grote klap moet dus gemaakt worden bij de koopwoningen, zegt hij. De vraag is hoe massaal particuliere huiseigenaren voor zo’n ingrijpende renovatie kiezen. Afgelopen september hebben in totaal 175 bouwers, gemeenten, taxateurs, makelaars en banken hiervoor een gezamenlijk doel gesteld. Vanaf 2020 moeten er jaarlijks 50.000 van deze koopwoningen worden gerenoveerd. De eerste verbouwingen beginnen in 2016. Tot dan kunnen banken nieuwe financieringsvormen bedenken, zodat de investering over een periode van enkele decennia kan worden terugbetaald via de energierekening. En taxateurs ontwikkelen een methode om de investering terug te laten komen in de verkoopwaarde van een huis. Bouwers proberen de prijs van de buitenrenovatie (gevels, dak en energiemodule) intussen verder omlaag te brengen, naar circa 45.000 euro.

Oude Lohuis vraagt zich verder af of de gerenoveerde woningen voor iedereen daadwerkelijk energieneutraal zullen zijn. Huishoudens lopen sterk uiteen in energieverbruik. Wat als het gaat om een groot gezin met veel was en veel douchende, en computerende kinderen?

De zonnepanelen op het dak van het rijtjeshuis in Soesterberg leveren gegarandeerd 6.600 kilowattuur (kWh) per jaar aan elektriciteit, zegt Klijn Velderman. Dat is bijna twee keer zoveel als een gemiddeld huishouden verbruikt, maar een nul-op-de-meterhuis vraagt dan ook meer elektriciteit: voor warmteproductie.

Op die 6.600 kWh draaien alle apparaten en installaties. Ook de warmtepomp, die warm tap- en verwarmingswater levert – hij staat apart in de tuin en hoeft dus niet in huis ingebouwd te worden. „We garanderen genoeg warm water om drie kwartier per dag te douchen en om de temperatuur in huis constant op 20 graden Celsius te houden”, zegt Klijn Velderman. „Verbruikt een huishouden in een jaar meer dan die 6.600 kWh, dan moet er worden bijbetaald aan de energieleverancier.”

Hij wijst ook nog op wat aardigheden in en aan het huis. Her en der zitten usb-contacten in de wanden. De woning is uitgerust met nestvoorzieningen voor zwaluwen, huismussen en vleermuizen. „En omdat de huurders moeten overstappen op inductiekoken, krijgen ze een nieuwe pannenset.”

Toch is er iets raars. Het trekt koud op aan de onderbenen. Kan dat? Het huis is nu toch heel goed geïsoleerd? Klijn Velderman: „Ik vermoed dat de verwarming nog niet aanstaat.”