Belasting ontwijken wordt moeilijker

Belastingontwijking

Nooit eerder was internationale actie tegen belastingontwijking zo dichtbij. Volgend jaar wordt spannend – blijven alle landen het plan steunen?

Belastingontwijking. Legale diefstal. Tax planning. Allemaal woorden voor hetzelfde: de fiscale constructies die multinationals gebruiken om zo min mogelijk belasting te betalen. Felle critici gebruiken de tweede term. Belastingadviseurs kiezen de derde. De begrippen liggen bijzonder ver uit elkaar, net als de standpunten.

Nooit eerder was de wereldwijde politieke aandacht voor het onderwerp zo groot. En nooit eerder was concrete actie tegen belastingontwijking zo dichtbij. Volgend jaar zal blijken of het ook daadwerkelijk tot actie komt. Dat hangt voor een belangrijk deel af van deze mensen.

1 Eurocommissaris Vestager

Voor bedrijven met gunstige belastingdeals is Margrethe Vestager een vrouw om in de gaten te houden. Zij bepaalt als nieuwe eurocommissaris van Mededinging of er volgend jaar meer onderzoeken worden gestart naar gunstige belastingafspraken tussen Europese lidstaten en multinationals. Omdat die afspraken misschien net iets té gunstig zijn en neerkomen op verboden staatssteun.

Vestagers voorganger, Joaquín Almunia, onderzocht al belastingafspraken tussen fiscus en bedrijven– zogenoemde tax rulings – in zes landen en opende dit jaar vier onderzoeken naar verboden staatssteun. Naar de belastingdeals tussen de Nederland en Starbucks, tussen Ierland en Apple en tussen Luxemburg en Fiat Chrysler en Amazon. Grote Amerikaanse consumentenmerken (behalve dan het half-Italiaanse Fiat Chrysler) die iedereen kent. Een pr-drama voor de bedrijven. Maximale impact voor de Europese Commissie.

Maar daar blijft het niet bij. Vestager wil nu van alle lidstaten weten of ze belastingafspraken maken met bedrijven, maakte ze eerder deze maand bekend. Ze gaat een overzicht maken van alle Europese tax rulings van 2010 tot en met 2013. De verwachting is dat er meer staatssteunonderzoeken zullen volgen. Nu al wordt driftig gespeculeerd over wie de nieuwe doelwitten zijn. Daarbij vallen vooral namen van Amerikaanse multinationals. Maar mogelijk draait Vestager de schijnwerper in deze tweede ronde ook in de richting van Europese bedrijven. Al bestaat er twijfel of ze dat durft.

2 Het belastingteam van de Oeso

Niemand had eigenlijk gedacht dat het echt wat zou worden: het internationale plan tegen belastingontwijking van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso). Stroperige club, gevoelig onderwerp, grote belangen. Maar tot nu toe haalt het belastingteam van de Oeso alle deadlines en heeft nog steeds de steun van alle 44 landen die zich in 2012 achter het plan schaarden.

De bedoeling van dat plan is dat bedrijven belasting gaan betalen in de landen waar ze het geld verdienen. Geen geschuif meer met winsten van de ene dochter naar de andere. Geen double non-taxation meer door handig gebruik te maken van belastingverdragen en verschillende belastingregels in verschillende landen. Dit jaar kwam de Oeso met de eerste reeks concrete maatregelen.

Volgend jaar volgt de tweede helft – een cruciaal jaar voor de Oeso. Het kan namelijk nog steeds misgaan. Grote zorg is dat een of meer grote landen toch afhaken. Met name de Verenigde Staten wordt gezien als risicoland. Het is makkelijk om iets te steunen dat nog geen actie vereist. Maar in het najaar van 2015 moet de G20, de twintig grootste economieën van de wereld, het Oeso-plan goedkeuren. Daarna wordt het spannend: dan moeten landen ineens wél actie ondernemen. Vanaf 2016 moeten ze de maatregelen gaan invoeren.

3 Tax managers en fiscalisten

Wat betekent dit allemaal voor mijn bedrijf? Dat zijn tax managers van multinationals nu al voorzichtig aan het uitzoeken. Er zijn „steeds minder bedrijven die de Kaaimaneilanden nog in hun structuur willen hebben”, zegt een fiscalist van een groot advocatenkantoor. Bedrijven houden er serieus rekening mee dat belastingroutes via klassieke tax havens als de Kaaimaneilanden worden afgesneden. Liever regelen ze het nu vast op een manier die straks ook nog in orde is.

Maar ze vragen hun belastingadviseur natuurlijk ook: wat zijn de alternatieven? Of moeten we gewoon accepteren dat we straks meer belasting moeten betalen? Daar hebben fiscalisten het naar eigen zeggen maar druk mee.

Soms zegt een bedrijf: verzin een slimme truc. Een constructie die ook straks nog technisch mogelijk is, maar eigenlijk niet de bedoeling. Maar veel bedrijven vinden het reputatierisico wel heel groot geworden. Al te slimme oplossingen, merken fiscalisten, vinden ze inmiddels een beetje eng.

Dat is vast winst voor het team dat belastingontwijking legale diefstal vindt – of die actie volgend jaar er nou komt of niet.