Moskou en Kiev tarten elkaar tot het uiterste ondanks financiële crisis

In Minsk wordt onderhandeld over een bestand in Donbas, nadat Kiev besloot om de deur naar de NAVO open te zetten.

Vanuit haar cel in Moskou wordt de Oekraïense pilote en politica Nadja Savtsjenko gehoord door een Russische rechtbank. Savtsjenko (33) werd deze zomer door Russen opgepakt. Rusland beschuldigt de beroepsmilitair van moord op een Russische journalist in Loegansk. Volgens Kiev is ze ontvoerd en dus gijzelaar. Eind oktober werd Savtsjenko (33) in het nieuwe Oekraïense parlement gekozen als lijsttrekker voor de partij van oud-premier Joelia Timosjenko. Foto AP

In Minsk wordt deze Kerstdagen onderhandeld over een wapenstilstand in de Donbas. Vanuit Moskou en Kiev wordt de spanning juist weer opgevoerd, nu het Oekraïense parlement heeft besloten om een stapje te zetten in de richting van het NAVO-lidmaatschap. Wantrouwen overheerst. Bijna alle partijen in het conflict hebben daar ook de tijd voor. Volgens de Juliaanse kalender, die in het oosterse orthodoxe christendom leidend is, laat de Kerst namelijk nog dertien dagen op zich wachten.

Sinds vanmiddag een uur trachten vertegenwoordigers van Oekraïne, van de afgescheiden Novorossija , Rusland en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) in de Wit-Russische hoofdstad een akkoord over een wapenstilstand in Donetsk en Loegansk te bereiken.

Als het op de gregoriaanse Kerstavond niet lukt, gaan ze vrijdag in Minsk verder – de kans is groot dat dit nodig is. De inzet is hoog. Separatistenleider Denis Poesjilin eist niet alleen dat de regering in Kiev haar artillerie rond Donetsk terugtrekt, ook dat Kiev de blokkade van de regio opheft en de eerder aangenomen autonomiewet invoert. Omdat de provincies zijn afgegrendeld – ook de pensioenen worden er niet meer uitbetaald omdat Kiev denkt dat de rebellen het geld van de bejaarden inpikken – dreigt een ‘humanitaire catastrofe’.

Omgekeerd meldt de Oekraïense parlementariër Dmitri Tymtsjoek, die dit jaar naam maakte met zijn militaire inlichtingenwerk, dat er vijfhonderd Russische militairen (ongeveer 100 contractsoldaten en 400 huurlingen) vanuit Rusland zijn binnengetrokken.

Bij dit wantrouwen over en weer blijft het niet. Daags voor het beraad in Minsk besloot het eind oktober nieuw gekozen Oekraïense parlement de deur naar NAVO-lidmaatschap te openen. Met 303 stemmen voor en 9 tegen (en 56 onthoudingen) trok de Verchovna Rada gisteren een wet in, waarin was vastgelegd dat Oekraïne zich op het wereldtoneel ‘buiten de blokken’ zou houden. Oud-president Janoekovitsj had deze neutrale status in juli 2010, een paar maanden na zijn verkiezing dat jaar, wettelijk laten vastleggen. „Een van zijn allergrootste fouten”, zei zijn opvolger Petro Porosjenko vorige week tegen de nationale Veiligheidsraad van Oekraïne.

Volgens Porosjenko ligt een snel NAVO-lidmaatschap niet voor de hand. Dat de Janoekovitsj-wet zou worden ingetrokken was ook geen verrassing. De pro-Europese partijen, die de parlementsverkiezingen twee maanden geleden overtuigend hebben gewonnen, hadden het in hun programma’s opgenomen. Maar de Russische regering reageerde toch meteen en negatief. Premier Dmitri Medvedev liet weten dat Oekraïne nu een „potentiële militaire tegenstander van Rusland” is en dat de relaties met de VS voor „decennia vergiftigd” kunnen raken. Minister Sergej Lavrov zei dat Oekraïne „alleen de confrontatie aanjaagt en illusies creëert”.

Dit tromgeroffel aan weerskanten betekent overigens niet automatisch dat de bestandsonderhandelingen in Minsk bij voorbaat kansloos zijn. De retoriek ten spijt, alle partijen zitten door de financiële crisis klem.

Oekraïne staat aan de rand van een ‘default’. Kiev kan zijn buitenlandse schulden binnenkort niet afbetalen. Ook Rusland koerst volgens premier Medvedev af op een „diepe recessie als het zichzelf geen bescheidener taken” stelt. Die crisis zal dieper gaan dan die in 2009, zei hij er bij. Kortom, de Russen zullen een offer moeten brengen, aldus Medvedev.

Maar willen de burgers in Rusland dat? Onzekerheid over het antwoord op die cruciale vraag kan in Minsk werken als smeerolie voor een houdbaar bestandsakkoord in de Donbas.