Lessen voor de Zorgautoriteit

De NZa, de Nederlandse Zorgautoriteit, moet een nieuwe start maken. Deze toezichthouder was het middelpunt van een van de meest onthutsende affaires van het afgelopen jaar. De zelfmoord van NZa-medewerker Arthur Gotlieb, diens zwartboek over misstanden dat hij de top van de NZa had aangeboden en waaruit deze krant na zijn dood dankzij zijn familie kon publiceren. Het onderzoek door het lid van de Raad van State Borstlap. De twee bestuurders van de NZa, die toen al waren afgetreden na onthullingen over hun declaraties.

Het belang van een goed functionerende NZa staat buiten kijf. De Zorgautoriteit is dé controleur in de gezondheidszorg. Iedere Nederlander heeft daarmee te maken. In de zorg werken meer dan een miljoen mensen. De omzet is meer dan 90 miljard euro en is een kostenpost waar de rijksoverheid zelfs met de grootst mogelijke inzet maar met moeite greep op krijgt. De afwijzing in de Eerste Kamer van het wetsontwerp van minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) over ‘vrije artsenkeuze’ onderstreept de ingewikkelde afwegingen die de politiek moet maken: keuzevrijheid, kostenbeperking, kwaliteit van zorg.

In de NZa nieuwe stijl moeten twee onderwerpen centraal staan. De eerste is afstand tot het departement en de politieke leiding. Uit het onderzoeksrapport bleek bijvoorbeeld dat de NZa gevoelig was voor druk vanuit het ministerie om een afwijzing van een subsidieverzoek toch bij te buigen naar een positief oordeel. Juist omdat de belangen in de gezondheidszorg zo groot en uiteenlopend zijn, moeten de sector en de burgers kunnen vertrouwen op een onafhankelijke arbiter. De minister heeft de Tweede Kamer beloofd die onafhankelijkheid te handhaven.

Het tweede onderwerp dat centraal moet staan, is de stijl van leiding. Vandaag vertelt tijdelijk voorzitter Maarten Ruys in deze krant hoeveel lessen de organisatie en hij hebben getrokken en hoeveel nog moet veranderen. Hij put royaal uit managementjargon. Het ‘verplatten’ van de organisatie. Het omkeren van de piramide. Het aanmoedigen van tegenspraak en het kringgesprek.

Ruys verdient lof voor het accepteren van een ondankbare taak. Maar anderen zullen het roer moeten overnemen. De voorkeur moet uitgaan naar managers die als professional kennis en kunde van de zorg hebben. Die combinatie van kwaliteiten verdient niet alleen de NZa, maar elke organisatie die zich laat voorstaan op haar professionaliteit en op basis daarvan een autoriteit is.