Hier staat nu dus gewoon een robotje

Het was het grootste succes in de geschiedenis van de Europese ruimtevaart. In november landde het apparaatje Philae na een reis van twaalf jaar op komeet 67P. En het avontuur is nog lang niet afgelopen.

Je kon er bijna niet omheen. De spectaculaire, maar ietwat onbeholpen landing van het apparaat Philae op de komeet met de onuitsprekelijke naam 67P/Churyumov-Gerasimenko. Deze gebeurtenis, op 12 november, wordt gezien als het grootste succes in de geschiedenis van de Europese ruimtevaart.

Nooit eerder was geprobeerd een zachte landing te maken op zo’n onregelmatig gevormd brok ijs en gesteente. Zelfs de ruimtecowboys van NASA waagden het niet: die schoten gewoon een honderden kilo’s zwaar projectiel met meetapparatuur op een komeet af.

Eigenlijk is het ook gekkenwerk, landen op een hemellichaam met zo weinig aantrekkingskracht. Zul je net zien: ben je ruim twaalf jaar onderweg, weigeren de harpoenen en de anti-stuiterraket dienst, en kom je letterlijk in een donkere goot terecht. Dat Philae desondanks nog bijna zestig uur gegevens heeft verzameld, is een wonder.

Wetenschappelijke show

Nee, de schoonheidsprijs verdient Philae’s landing niet. Maar eigenlijk is het ook ‘moederschip’ Rosetta dat de hoofdrol speelt in deze wetenschappelijke show. Dat is niet voor niets vernoemd naar de beroemde granieten steen die in 1799 in Egypte werd opgegraven. Was die steen de sleutel tot de ontcijfering van het hiërogliefenschrift, de naar de steen vernoemde ruimtesonde moet de geschiedenis van ons zonnestelsel helpen ontrafelen.

Rosetta is de eerste ruimtesonde die een komeet zo langdurig en van zo dichtbij onderzoekt. Naar verwachting zal tachtig procent van de wetenschappelijke oogst van de Rosetta/Philae-missie op naam van Rosetta komen. Volkomen terecht dus dat het toonaangevende wetenschappelijke tijdschrift Science de titel ‘wetenschappelijke doorbraak van het jaar’ vorige week heeft toegekend aan Rosetta’s ontmoeting met een komeet.

Rosetta draait al sinds augustus rondjes om komeet 67P. De eerste drie maanden ging het vooral om de landingsmissie van Philae. Intussen deden de elf instrumenten aan boord metingen. Daarbij is onder meer vastgesteld dat de ijle gaswolk rond de komeet, behalve water en waterstof, ook verbindingen als methaan, formaldehyde en waterstofcyanide bevat.

Wetenschappers willen precies weten waaruit kometen bestaan, omdat die beschouwd worden als ‘tijdcapsules’ uit de begintijd van ons zonnestelsel. Ze bestaan uit stijf bevroren materiaal waarvan de samenstelling de afgelopen miljarden jaren niet veel is veranderd. Het onderzoek naar 67P moet verduidelijken welke rol kometen speelden bij de aanvoer van water en organische moleculen naar de aarde – de grondstoffen voor het ontstaan van leven.

Weten we al iets? Voorlopig lijkt het erop dat de bijdrage van kometen niet zo groot was. De atomaire samenstelling van het water in komeet 67P – en dat van bijna alle andere onderzochte kometen – wijkt duidelijk af van die van het water in onze oceanen. Het is dus onwaarschijnlijk dat veel water op aarde van kometen komt.

Ook heeft Rosetta ontdekt dat 67P, anders dan gesteenten van de aarde, de maan en meteorieten, geen sporen van magnetisme vertoont. Dit wijst erop dat er geen sterke magnetische krachten werkzaam waren toen zo’n 4,6 miljard jaar geleden de oermaterie rondom de zon begon samen te klonteren tot kometen, planetoïden en uiteindelijk ook planeten.

Scheervlucht op Valentijnsdag

Tot februari cirkelt Rosetta op een afstand van dertig kilometer om 67P. De sonde wordt dan in een langgerekte baan gemanoeuvreerd. Op Valentijnsdag moet Rosetta het komeetoppervlak tot op slechts zes kilometer naderen.

Tijdens die scheervlucht moet Rosetta de scherpste opnamen van de komeet maken. Ook duikt de ruimtesonde dan diep in de gaswolk rond de komeet om nauwkeurige metingen te maken.

Naderhand wordt Rosetta weer op veilige afstand van de 67P gebracht, als de komeet de zon nadert en opwarmt. De verwachting is dat het ijzige hemellichaam daardoor zoveel gas en stof gaat uitstoten, dat het te gevaarlijk wordt voor Rosetta om dichtbij te komen.

Op 13 augustus 2015 bereikt komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko zijn kleinste afstand tot de zon. Die bedraagt overigens altijd nog 186 miljoen kilometer – een kwart meer dan de afstand tussen zon en aarde. Het is de bedoeling dat Rosetta het gedrag van de komeet tot zeker eind december 2015 blijft volgen.

En Philae? Die staat nog steeds in zijn donkere greppel. Of hij ooit nog iets van zich zal laten horen, moeten we afwachten. Zestig uur na de landing waren z’n batterijen leeg, maar ook hij is voorzien van zonnepanelen. Waarschijnlijk vangt hij net genoeg zonlicht om tijdens zijn ‘winterslaap’ niet te bevriezen.

Komend voorjaar kan Philae weer ontwaken. Doordat de komeet de zon nadert, valt er steeds meer zonlicht op zijn panelen – hopelijk voldoende om af en toe nog eens wat metingen te doen en resultaten naar Rosetta te zenden.