Heel hip, leggings van Bosch

Schilder Jheronimus Bosch maakte eind vijftiende eeuw zijn schilderij De tuin der lusten. Nu opeens prijkt zijn creatie op leggings, schoenen en skateboards. Het zijn trippy taferelen.

Schilder Jheronimus (Jeroen) Bosch is bijna vijfhonderd jaar dood, maar zijn kunst is overal. Een rondje Pinterest laat zien dat er Bosch-tattoos worden gezet, Dr. Martens bracht een collectie schoenen en tassen uit, en BlackMilk verkocht leggings met zijn prints. En dan zijn er nog de Bosch-skateboards. Sinds wanneer is de kunstenaar uit Den Bosch een hipstericoon?

Het begon waarschijnlijk met de mode van de inmiddels overleden ontwerper Alexander McQueen. In 2010 werd zijn collectie Angels and Demons gepresenteerd: veel kledingstukken waren bedrukt met Bosch’ schilderijen. Daarna kwamen de Earthly Delights Leggings van BlackMilk. Deze leggings tonen het middelste paneel van Bosch’ bekendste werk: het drieluik De tuin der lusten. Het is een trippy tafereel met talloze naakte figuren, gigantische vogels en een roze kasteel. De Unearthly Delights Leggings zijn bedrukt met het rechterpaneel, de meer duistere kant. Hier wordt de hel afgebeeld en ondergaan mensen allerlei bizarre folteringen. En dan zijn er ook nog truien, skateboards en de schoenen van Dr. Martens bedrukt met het schilderij.

Met Bosch kan je best wat verdienen

Het verkopen van Bosch-artikelen kan behoorlijk lucratief zijn: de leggings van BlackMilk werden verkocht voor 155 dollar, en de Dr. Martens-schoenen kosten 140 dollar. Niet gek als je bedenkt dat Bosch’ werk kosteloos gebruikt mag worden: alle schilderijen zijn rechtenvrij. Van de dure BlackMilk-leggings verscheen al gauw een serie kopieën op eBay, met komische namen als ‘Extraterrestrial Slave World Raid Leggings’ en ‘Amusement Park Pirate Leggings’. Wellicht waren de Chinese fabrikanten van deze leggings niet bekend met het werk van Bosch, en leek dit hen de meest heldere omschrijving.

Niet alleen modeontwerpers laten zich inspireren door Bosch. In een interview met het Amerikaanse muziektijdschrift Pitchfork vertelt Robin Pecknold, de frontman van de Amerikaanse band Fleet Foxes over zijn fascinatie voor de schilder. „Bosch is the weirdest. Hij maakte LSD-achtige kunst voordat LSD überhaupt was uitgevonden.” Andere voorbeelden zijn te vinden in hedendaagse kunst. Kunstenaar Carla Gannis voltooide onlangs The Garden of Emoji Delights – een gigantisch doek waarin de religieuze iconen van Bosch vervangen zijn door emoji. En dan zijn er nog de fanaten op Tumblr. De Amerikaanse student Amelia Hamrick stortte zich op een bekend detail van het schilderij: het kont-liedje. Op het rechterpaneel is een naakt mannetje te zien dat klem zit onder een mandoline. Op zijn blote billen is bladmuziek geschilderd. Hamrick zette die muziek om in een audio-bestandje. „Dit is letterlijk een zeshonderd jaar oud kont-liedje uit de hel”, schreef ze erbij.

Ook in Nederland wint Bosch aan terrein. Sowieso is 2016 het Jheronimus-Boschjaar, dus wordt er van alles georganiseerd om hem te herdenken. Maar er zijn ook onafhankelijke projecten. Regisseur Erik van Schaaik werkt al acht jaar aan een animatiefilm waarin Bosch als tiener allerlei avonturen beleeft. In 2018 verwacht hij klaar te zijn. „Zijn schilderijen zijn krankzinnig en lenen zich uitermate goed voor animatie. Ik heb jarenlang gewacht tot iemand zo’n film zou maken. Dat gebeurde niet, dus deed ik het zelf.” Niet iedereen begrijpt zijn keuze voor Bosch. Waarom niet Rembrandt of Van Gogh? „Er is weinig bekend over Bosch, maar hij leefde in een spannende tijd. Je had in Den Bosch de stadsbranden en heksenjachten. Over Bosch gingen geruchten dat hij bij een sekte zou zitten. Ik vind dat een stuk geschikter voor een avonturenfilm dan het leven van Van Gogh – dat was toch een wat moeilijke man.”

Zowel hij als zijn werk is mysterieus

Waarom is Bosch opeens zo populair? Lian Duif, programmamanager van de Stichting Jheronimus Bosch 500, vermoedt dat de tijdsgeest er mee te maken heeft. Net als in de tijd van Bosch, toen de Middeleeuwen langzaamaan overgingen in de Renaissance, leven we nu ook in een tijd van grote veranderingen. Daarnaast is Bosch mysterieus. „ We weten niet zo veel over zijn leven, en zijn werk zit vol symboliek en kleine details. Mensen vinden het interessant om die uit te pluizen – een soort Da Vinci Code uit Den Bosch.”