En dit wordt de sensatie van komend jaar

Schrijf 6 maart en 14 juli vast in je agenda. Twee Amerikaanse ruimtesondes scheren dan vlak langs Ceres en Pluto, voor het eerst. Op naar de dwergplaneten.

Het grote succes van de Europese kometensonde Rosetta krijgt in 2015 een vervolg. Twee Amerikaanse ruimtesondes zijn op weg naar twee (compleet verschillende) hemellichamen van ons zonnestelsel, die tot de ‘dwergplaneten’ worden gerekend. Het is voor het eerst dat objecten van deze categorie aards bezoek krijgen.

Nog maar negen jaar geleden telde ons zonnestelsel officieel negen planeten. Van de zon af gerekend waren dat Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus en Pluto. Maar in 2006 besloot de Internationale Astronomische Unie om de verste planeet te ‘degraderen’.

De aanleiding? In het verre buitengebied van ons zonnestelsel waren enkele objecten ontdekt die (mogelijk) groter zijn dan Pluto. Je zou ze natuurlijk allemaal ‘planeten’ kunnen noemen, maar dan bestond het risico dat het aantal planeten uiteindelijk in de tientallen of honderden zou gaan lopen. Bovendien was inmiddels ontdekt dat Pluto deel uitmaakt van een gordel kleine en grote ijsachtige objecten die zijn overgebleven van de vorming van de ‘echte’ planeten.

Op naar de dwergplaneten

Na veel discussie werd besloten om een nieuwe categorie van hemellichamen te introduceren: de dwergplaneten. Dat zijn objecten die wel dezelfde ronde vorm hebben als volwaardige planeten, maar die te midden van planetair ‘bouwpuin’ om de zon draaien.

Pluto was de grote verliezer, maar er was ook een winnaar: Ceres. Dit ongeveer 950 kilometer grote hemellichaam maakt deel uit van de planetaire puingordel tussen de planeten Mars en Jupiter, maar is zo rond als een planeet. Om die reden maakte Ceres de promotie van planetoïde tot dwergplaneet.

Het toeval wil dat zowel Pluto als Ceres volgend jaar bezoek krijgt van een ruimtesonde, overigens zonder dat daarbij een landing wordt gemaakt. Ceres is als eerste aan de beurt: vanaf 6 maart zal de NASA-sonde Dawn een jaartje om Ceres heen cirkelen. In 2011 en ’12 heeft Dawn op die manier ook de net niet ronde planetoïde Vesta onderzocht.

Op 14 juli scheert een andere NASA-ruimtesonde – New Horizons – met een snelheid van meer dan 50.000 kilometer per uur langs Pluto en zijn vijf manen. Detail: toen New Horizons in 2006 werd gelanceerd, was Pluto nog een ‘echte’ planeet.

Anders dan Dawn heeft New Horizons niet veel tijd om zijn reisdoel te bekijken. Het meeste onderzoek zal gebeuren van twaalf uur vóór tot twaalf uur ná de dichtste nadering. De kleinste afstand tot Pluto zal minder dan tienduizend kilometer bedragen.

Na die kortstondige verkenning zal New Horizons nog langs een of twee kleine soortgenoten van Pluto ‘vliegen’. Al met al moet dat een goede eerste indruk geven van het planetaire bouwpuin aan de rand van ons zonnestelsel, dat er waarschijnlijk nog net zo uitziet als 4,6 miljard jaar geleden, toen de planeten ontstonden.