Te veel winkels en te weinig geld

Crisis en internet hebben het winkelbestand fors uitgedund. Sinds 2008 heeft een op de vijf winkels de deuren gesloten. Voorlopig zet die trend door.

De resultaten bij de winkels van detailhandelbedrijf Macintosh, waaronder Manfield en Scapino, staan onder druk. Mensen kopen niet alleen minder, maar ook goedkopere schoenen. Foto’s ANP

In zes jaar tijd is een vijfde van het Nederlandse winkelbestand verdwenen. Aan het einde van dit jaar telt Nederland grofweg nog 90.000 winkels – circa 22.000 minder dan in 2008.

Dat heeft marktonderzoeksbureau Q&A berekend. Het merendeel van de winkels die zijn verdwenen is failliet of in sterk afgeslankte vorm verdergegaan. Tal van winkelketens zijn de afgelopen jaren failliet gegaan (en al dan niet doorgestart): Schoenenreus, Sabon, Siebel, Free Record Shop, de Harense Smid, Expo, Polare, Halfords, Henk ten Hoor, iCentre, Block, Mexx. Andere winkelketens besloten te stoppen voor het te laat was: Piet Kerkhof, Maison de Bonneterie.

„Is het erg dat die winkels verdwijnen? Voor de betrokkenen wel natuurlijk, maar verder valt het mee”, zegt directeur Frank Quix van Q&A. Er waren simpelweg te veel winkels in Nederland, legt hij uit. Hij illustreert dit aan de hand van de modebranche, die volgens hem tot nu toe redelijk gespaard is gebleven, maar in 2015 alsnog flinke klappen zal krijgen.

In 2007 gaven consumenten in totaal 10 miljard euro aan mode uit, waarvan 250 miljoen via internet (2,5 procent). In 2013 waren de totale bestedingen teruggelopen naar 8,4 miljard, maar nam het online aandeel toe tot 850 miljoen (ruim 10 procent). Quix: „De taart wordt kleiner. Waar de online bestedingen stijgen, neemt de omzet van de fysieke winkels alleen maar af. Er is maar één remedie: minder winkels. Ik zou ondernemers in de modebranche dan ook aanraden deze feestdagen te gebruiken om na te denken of ze op een gezonde manier afscheid kunnen nemen. Veel ondernemers gaan veel te lang door.”

De branche waar de meeste winkels zijn verdwenen is elektronica, zegt Quix. Sinds 2011 is het winkelbestand in die branche met een kwart afgenomen. „Eén van de oorzaken is het grote aandeel van internet in deze branche: bijna 25 procent. Bovendien gaat het bij elektronica vaak om behoorlijk hoge bedragen, en op grote uitgaven hebben consumenten door de crisis flink beknibbeld.”

In 2015 verwacht Quix een verdere afname van het aantal winkels in Nederland. Hij spreekt van „een behoorlijke opruiming”. „Daarna hebben we het ergste gehad. Hoop ik.”

Quix erkent dat de winkels aan de bovenkant en aan de onderkant van de markt nog succesvol zijn, en dat de middenmoot onder druk staat. „De winnaars van dit moment zijn de winkels met lage prijzen en hoge volumes, zoals Action en Primark. Maar vergeet niet dat in het midden nog steeds de meeste consumenten te vinden zijn. Ikea zit ook in dat middensegment, maar ik heb niet de indruk dat het daar nou zo slecht gaat. Het gaat erom hoe uitgesproken je formule is.”

Volgens kenners is dat laatste precies het probleem bij Macintosh, het bedrijf achter schoenenwinkels Manfield, Invito en Dolcis. Die zouden te weinig onderscheidend zijn. Gisteren kwam via een uitgelekte e-mail van verkoopdirecteur Ryan van Os in De Telegraaf naar buiten dat de resultaten onder druk staan. In een interne mail had Van Os geschreven dat het bedrijf het „financieel heel zwaar” heeft. „Belangrijk is dat jullie ervan bewust zijn dat we alle klanten met twee paar schoenen de deur uit willen laten gaan!”, schreef de verkoopdirecteur, doelend op de ‘2e paar voor de halve prijs’-actie bij Manfield.

Operationeel directeur Eric Coorens erkent dat de omzet achterloopt op de begroting, maar hij wil niet zeggen hoeveel. Mensen kopen niet alleen minder maar ook goedkopere schoenen, constateert hij.

Bang dat de winkels van Macintosh volgend jaar verdwijnen, is Coorens duidelijk niet: „Van paniek is geen sprake, we doen het namelijk beter dan de markt.”