Paus hekelt zieke sfeer Vaticaan

Geen vriendelijke kerstwens dit jaar maar ongenadige kritiek van paus Franciscus op misdragingen binnen de curie.

Kardinalen en bisschoppen bij de pauselijke kerstboodschap in de Sala Clementina van het Apostolische Paleis. Foto EPA

Roddelaars en intriganten, ijdeltuiten, materialisten, egoïsten, sombermansen, strebers: het Vaticaan zit er vol mee, zo heeft paus Franciscus in een ongekend harde en kritische kerstboodschap gezegd.

Normaal is het een gelegenheid waarin de paus op vriendschappelijke toon kerstwensen uitwisselt met de kardinalen en bisschoppen van de curie, het bestuurlijke apparaat van de Katholieke Kerk. Maar nadat paus Franciscus gisteren zijn kerstboodschap voor deze groep had voorgelezen, kon er niet meer dan een lauw, verplicht applausje af. Want de kerkbestuurders uit het Vaticaan werd publiekelijk de oren gewassen.

„Dierbare broeders”, zo begon hij. Maar daarna volgde een ongenadige analyse van vijftien „ziektes” die volgens de Argentijnse paus, die zelf nooit in Rome had gewerkt voordat hij vorig jaar maart werd gekozen, het functioneren van de curie belemmeren en de sfeer verpesten.

Een van de problemen is dat mensen zich onfeilbaar achten, geen kritiek dulden, hun eigen functioneren niet ter discussie durven stellen. Een andere ziekte is de „mentale en spirituele verstening” van iemand die een gevoelloze bureaucraat wordt.

De paus hekelde ook het gebrek aan samenwerking wanneer iedereen zijn eigen terrein wil beschermen, overdreven aandacht voor uiterlijke symbolen van macht, kletspraatjes en intriges, en onverschilligheid tegenover anderen.

Franciscus heeft ingezet op ingrijpende veranderingen in de organisatie en opstelling van de Katholieke Kerk. Hij krijgt daarbij veel applaus, maar binnen de curie is er ook veel weerstand van mensen die hun positie bedreigd zien.

„De pauselijke lijst van ziektes laat eigenlijk zien hoe hard hervormingen nodig zijn binnen het Vaticaan”, schreef Vaticaankenner Joshua McElwee van de National Catholic Reporter. „De lijst is even lang als kleurrijk en openhartig, en zij toont een instelling die vol roddel en achterbaksheid zit en het contact mist met de werkelijkheid waarin de meeste katholieken in de wereld leven.”

De afgelopen jaren zijn met regelmaat berichten over malversaties en gekonkel binnen de curie naar buiten gekomen. In zijn toespraak onderstreepte Franciscus herhaaldelijk dat leden van de curie zich vaak te veel als kille bureaucraat of op status en macht beluste bestuurder gedragen en te weinig als een geestelijke met pastorale zorgen en goddelijke inspiratie. Wie niet dagelijks een „vitale, persoonlijke, authentieke” band met God heeft, zei hij, verwordt tot een formalistische bureaucraat.

„Ik heb eens gelezen dat priesters net als vliegtuigen zijn: het is alleen nieuws als ze neerstorten, maar er zijn er veel die gewoon vliegen”, zei de paus tot slot. Eén enkele geestelijke die zich misdraagt berokkent heel de kerk schade. Hij gaf de kardinalen en bisschoppen wel iets mee voor de komende dagen: „Ik zou willen dat deze ontmoeting [...] een stimulans is voor een echt gewetensonderzoek” in de aanloop naar Kerstmis.