Onderzoek: fusies kunstinstellingen door politieke dwang weinig kansrijk

Samenwerking en joint ventures werken in de cultuur beter dan afgedwongen fusies, meldt de Erasmus Universiteit.

Samenwerking en fusies tussen culturele instellingen hebben het minst kans van slagen als ze door politici van bovenaf worden opgelegd. Dat stellen onderzoekers van de Erasmus Universiteit naar aanleiding van een onderzoek onder podiumkunstinstellingen naar samenwerking in de culturele sector.

Samenwerking lijkt voor politici „een soort wondermiddel” geworden te zijn, nu culturele instellingen ondernemender en minder afhankelijk van subsidies moeten worden, constateren Cees Langeveld, bijzonder hoogleraar in de Economie van de Podiumkunsten, en zijn twee onderzoekers Dóra Belme en Tessa Koppenberg.

Uit gesprekken met 57 theaters, orkesten en gezelschappen maken ze op dat er een sterke groei is in het aantal samenwerkingsverbanden. Opvallend is volgens hen dat bij samenwerkingen vanwege financiële motieven wel kostenbesparingen worden genoemd, maar nooit verhoging van de opbrengsten. „Niet één keer”, zegt Langeveld.

Samenwerkingen om financiële redenen richten zich vooral op het delen van kantoorafdelingen, zoals administratie, ICT en ook steeds vaker marketing.

Daarnaast zien de onderzoekers ook samenwerkingen op artistieke en creatieve gronden.

Dat gebeurt steeds vaker met coproducties tussen theaters en gezelschappen en tussen gezelschappen onderling. Politici weten vaak ook niet van samenwerkingen. Langeveld: „Culturele organisaties moeten zich legitimeren voor iets wat ze al lang samen doen.”

Gemeenten moeten vooral goed nadenken tussen wie ze samenwerking willen bevorderen. Soms wil een wethouder dat een theater meer gaat samenwerken met een bibliotheek omdat ze in hetzelfde gebouw zitten, maar is samenwerking met theaters in de regio veel beter.

„Als instellingen samen in een gebouw zitten is een joint venture vaak beter dan een fusie. Artistieke activiteiten kunnen dan gescheiden blijven”, zegt Belme.

Als samenwerkingen stuklopen, gebeurt dat vaak door slechte persoonlijke relaties en miscommunicatie, blijkt uit het onderzoek.

Of door ongeduld.

„Samenwerking is een groeiproces. Hoe intensiever de samenwerking is, hoe meer tijd er geïnvesteerd moet worden. Het kost tijd, vaak vijf tot zes jaar voor er een goede samenwerking tot stand is gekomen”, zegt Koppenberg.