Eerst waren ze alles kwijt, nu staan ze aan de top

Run The Jewels 2 is het nieuwe album van twee rappers die elkaar op latere leeftijd ontmoetten en gelijk een muzikale klik voelden. Hun rap is humaan en bij vlagen ongeremd humoristisch.

Dé popverrassing van 2014 is het succes van Run The Jewels. Een samenwerkingsverband van twee rappers die, voordat ze elkaar vier jaar geleden tegenkwamen, in hun levens beiden een diep dal hadden bereikt.

„We zaten allebei een beetje op de…” begint El-P (39), witte rapper uit Brooklyn. Naast hem slaat Killer Mike (39), zwarte rapper uit Atlanta, hard met zijn vuist op tafel in het Star Lodge Hotel in Utrecht. „Bo-dem.” El-P kijkt opzij naar zijn vriend. „Nou ja, de bodem… Het kwam er dichtbij.” Killer Mike schudt zijn hoofd. „Mijn vrouw had me verlaten. Dat was de bodem.” El-P knikt. „Ik ga niet liegen. Ik was alles kwijt wat ik had.”

De twee rappers worstelden halverwege de dertig met het vinden van hun rol in de muziekwereld. Jaime ‘El-P’ Meline maakte indruk met solomateriaal, hiphopgroep Company Flow en label Definitive Jux. Maar hij zonderde zich af, na financiële tegenslagen en de dood van een vriend, in een roes van ecstasy, cocaïne en alcohol. Michael ‘Killer Mike’ Render was prominent gelanceerd op diverse platina-platen van OutKast, maar raakte verstrikt in onduidelijke labelsituaties en leidde een bedwelmd en vrij depressief bestaan in de hiphopmarge met veel drugs en inwisselbare vrouwen.

Ze wilden één nummer produceren

Een contact in de muziekindustrie bracht ze samen, in eerste instantie om één nummer te produceren voor een soloalbum van Killer Mike, Big Beast. Killer Mike: „El liet me de beat horen en, man, ken je dat gevoel, dat je denkt dat je al heel vaak verliefd bent geweest en dan écht verliefd wordt? Ik dacht dat ik een dozijn keer verliefd was voordat ik mijn vrouw leerde kennen.” El-P: „Echt, een do-zijn?” Mike: „Ja. Ik dacht dat ik verliefd was op Kimberly toen ze me in de derde klas een kus op mijn wang gaf, op de stripper die me hielp een platendeal te krijgen…” El-P: „Dat was de ecstasy.”

De enthousiaste Killer Mike vroeg El-P in 2012 het volledige R.A.P. Music te produceren; een intense herinterpretatie van oldschoolhiphop en een van de beste rapplaten van de afgelopen tien jaar. Killer Mike balt in zijn raps invloeden van Bun B, Scarface, Ice Cube, KRS-One en OutKast samen in ziedend drama, felle maatschappijkritiek en inspirerende hiphopgospel. El-P bouwt als een moderne variant van The Bomb Squad rauwe, razende en futuristisch funky geluidscollages.

Met Run The Jewels 2 komt ook hun bondgenootschap als rapduo tot volledige wasdom. Een hoogtepunt op het album is ‘Crown’, waarop Killer Mike vol vuur vertelt over zijn schuldgevoel omdat hij vroeger kort crack verkocht, onder meer aan een vrouw van wie hij dacht dat ze zwanger was. „Ik loop al zeker zeventien jaar rond met pijn en schaamte voor acties die ik deed toen ik op straat hosselde”, vertelt Killer Mike. „Ik wilde dat lang opschrijven maar het lukte nooit. De grappige teksten en socio-politieke teksten kwamen veel makkelijker. Maar ineens, om 03.00 uur ’s nachts in de studio, kwam het er – met tranen in mijn ogen – uitstromen.” Killer Mike rapt in het nummer: „Heard she was pregnant, I’m guilty I reckon cause I hear that good shit can hurt baby’s brain.

Run The Jewels 2 is een album van twee volwassen rappers die op hun 35ste, tegen alle verwachtingen in, een nieuwe kameraad vonden die hun creatieve vuur aanwakkerde. Hun rap is humaan, bij vlagen ongeremd humoristisch en creatief en dan weer zeer persoonlijk. El-P: „We creëren een veilig territorium voor elkaar om te doen what the fuck we willen doen en pushen elkaar. Nadat Mike zijn rap voor ‘Crown’ schreef, had ik een maand nodig om aan mijn vers te beginnen. Zijn tekst was zo krachtig dat ik moest wachten tot de bliksem insloeg; iets anders zou niet hebben gepast.”

Een urgente, goed getimede track is ‘Early’, dat ingaat op het grove politiegeweld tegen zwarten in Amerika, zoals raps dat al decennia doen. Maar Killer Mike vertelt het vanuit het perspectief van een huisvader met zijn kinderen, en in zijn narratief is de moeder het slachtoffer.

„Ik wil dat de luisteraar zich in de slachtoffers verplaatst”, zegt Mike, zelf zoon van een politieagent. „Ik wil voorbij de suggestie dat de man het wel verdiend zal hebben omdat hij wiet op zak had of iets dergelijks. Ik laat juist een kind de agent aanspreken op zijn gedrag. Een kind dat door de politie beschermd zou moeten worden. Er is in mijn land geen empathie voor mensen die eruitzien zoals ik.”

‘Vroeger was hiphop het voorbeeld’

Killer Mike maakte dit najaar indruk met een emotionele speech voor een Run The Jewels-show in St. Louis, anderhalf uur nadat politieman Darren Wilson was vrijgesproken van vervolging voor het doodschieten van de zwarte tiener Michael Brown. Het was de zoveelste keer dat een witte agent een ongewapende, zwarte man doodschoot. Het is een explosieve situatie, zegt Killer Mike in Utrecht. „Als er geen gerechtigheid komt, zal het publiek de politie op straat aanvallen omdat er geen vertrouwen meer is.” Een paar uur na het interview worden in New York twee agenten doodgeschoten; de schutter noemt het politiegeweld als motief.

Vroeger gaf hiphop nog het goede voorbeeld, meent Killer Mike. „Het bracht etnische groepen samen. Ik kom uit Atlanta, een zwarte stad; alle blanken zijn naar de buitenwijken gevlucht. Maar op rapfestivals zag ik blanke kids, latino’s. Ik wist niet eens dat blanke kinderen ook 2 Live Crew luisterden.” El-P: „Ben je gek? Die speelden op onze bar mitswa’s.” Killer Mike: „Nu heb je (witte rappers) die een vacuüm vervullen. Je kunt nu van rap houden en naar rapconcerten gaan zonder in de buurt van zwarte mensen te komen. Dat is Amerika’s manier om tegen ons te zeggen: we vinden het leuk wat jullie doen, maar jullie vinden we maar niks.”