...de ketens hebben het moeilijk

In zes jaar tijd is 20 procent van alle winkels in Nederland verdwenen. Door internet neemt de omzet van fysieke winkels alleen maar verder af. Er is maar één remedie: minder winkels.

In zes jaar tijd is eenvijfde van het Nederlandse winkelbestand verdwenen. Aan het einde van dit jaar telt Nederland grofweg nog 90.000 winkels – circa 22.000 minder dan in 2008, toen de economische crisis losbarstte.

Dat heeft marktonderzoeksbureau Q&A berekend. Het merendeel van de winkels die zijn verdwenen is failliet of in sterk afgeslankte vorm verdergegaan. Tal van winkelketens zijn de afgelopen jaren failliet gegaan (en al dan niet doorgestart): Schoenenreus, Sabon, Siebel, Free Record Shop, de Harense Smid, Expo, Polare, Halfords, Henk ten Hoor, iCentre, Block, Mexx. Andere winkelketens besloten te stoppen voor het te laat was: Piet Kerkhof, Maison de Bonneterie.

Is het erg dat die winkels verdwijnen? „Voor de betrokkenen wel natuurlijk, maar verder valt het mee”, zegt directeur Frank Quix van Q&A. Er waren simpelweg te veel winkels in Nederland, legt hij uit. Hij illustreert dit aan de hand van de modebranche, die volgens hem tot nu toe redelijk gespaard is gebleven, maar in 2015 alsnog flinke klappen zal krijgen.

De taart wordt kleiner

In 2007 gaven consumenten in totaal 10 miljard euro aan mode uit, waarvan 250 miljoen online (2,5 procent). In 2013 waren de totale bestedingen teruggelopen naar 8,4 miljard, maar nam het online aandeel toe tot 850 miljoen (ruim 10 procent). Quix: „De taart wordt kleiner. Waar de online bestedingen stijgen, neemt de omzet van de fysieke winkels alleen maar verder af. Er is maar één remedie: minder winkels. Ik zou ondernemers in de modebranche dan ook aanraden deze feestdagen te gebruiken om na te denken of ze op een gezonde manier afscheid kunnen nemen. Veel ondernemers gaan veel te lang door.”

De branche waar de meeste winkels zijn verdwenen is de elektronica, zegt Quix. Sinds 2011 is het winkelbestand in die branche met een kwart afgenomen. „Een van de oorzaken is het grote aandeel van internet: bijna 25 procent. Bovendien gaat het bij elektronica vaak om hoge bedragen, en op grote uitgaven hebben consumenten door de crisis flink beknibbeld.”

In 2015 verwacht Quix een verdere afname van het aantal winkels. Hij spreekt van „een behoorlijke opruiming”. „Daarna hebben we het ergste gehad. Hoop ik.”

De middenmoot staat onder druk

Quix erkent dat de winkels aan de bovenkant en aan de onderkant van de markt nog succesvol zijn, en dat de middenmoot onder druk staat. „De winnaars van dit moment zijn de winkels met lage prijzen en hoge volumes, zoals Action en Primark. Maar vergeet niet dat in het midden nog steeds de meeste consumenten te vinden zijn. Ikea zit ook in dat middensegment, maar ik heb niet de indruk dat het daar nou zo slecht gaat. Het gaat erom hoe uitgesproken je formule is.”

Volgens kenners is dat laatste het probleem bij Macintosh, het bedrijf achter schoenenwinkels Manfield, Invito en Dolcis. Die zouden te weinig onderscheidend zijn. Gisteren kwam via een uitgelekte e-mail van verkoopdirecteur Ryan van Os in De Telegraaf naar buiten dat de resultaten onder druk staan. In een interne mail schreef hij dat het bedrijf het „financieel heel zwaar” heeft en dat de omzetten in de uitverkoopweken vooralsnog tegenvallen. „Belangrijk is dat jullie je ervan bewust zijn dat we alle klanten met twee paar schoenen de deur uit willen laten gaan!” schreef de verkoopdirecteur, doelend op de ‘tweede paar voor de halve prijs’-actie bij Manfield. Operationeel directeur Eric Coorens erkent dat de omzet achterloopt op de begroting, maar wil niet zeggen hoeveel. Mensen kopen niet alleen minder maar ook goedkopere schoenen, constateert hij. Bang dat de winkels van Macintosh volgend jaar verdwijnen, is Coorens duidelijk niet: „Van paniek is geen sprake, we doen het namelijk beter dan de markt.”