Column

Veilig oversteken

ProRail maakt een einde aan de onbewaakte spoorwegovergang, uit angst voor incidenten. Politici in Heemstede steunen die strategie. Maar het aantal slachtoffers rechtvaardigt dat niet, schrijft Floor Rusman.

Vlak bij het huis waar ik opgroeide ligt een onbewaakte spoorwegovergang. Voor inwoners van sommige buurten in Heemstede is deze overgang, ‘het laantje van Alverna’, de snelste weg om naar de duinen te komen: de dichtstbijzijnde overgang ligt anderhalve kilometer verderop.

Sinds oktober moeten fietsers en wandelaars op hun weg naar de duinen een omweg maken, want ProRail heeft de overgang afgesloten met hekken. De reden: drie jaar geleden werd hier een automobilist doodgereden door een trein. Het was het enige dodelijke incident op deze overgang, maar dat maakt kennelijk niet uit: er is een slachtoffer gevallen, dus er zijn maatregelen nodig.

Door het hele land is ProRail bezig een einde te maken aan onbewaakte spoorwegovergangen, uit angst voor incidenten. Slagbomen of tunneltjes zijn te duur, dus in veel gevallen wordt de overgang dan maar afgesloten.

Wandelnet en de Fietsersbond hebben samen met inwoners van Heemstede een rechtszaak aangespannen tegen de gemeente: zij willen dat Heemstede de overgang open houdt. Die overgang wordt gebruikt als openbare weg en is dus geen eigendom van ProRail, zeggen zij. De uitspraak volgt ergens in de komende weken.

Interessanter nog dan de rechtszaak vind ik het feit dat alle politieke partijen in Heemstede af willen van de onbewaakte spoorwegovergang. Sommige willen helemaal geen overgang, andere wel, maar zij eisen slagbomen of een tunnel. Ik vroeg aan de Heemsteedse fractieleider van GroenLinks, Eric de Zeeuw, waarom ook zijn partij vindt dat er iets moet veranderen. ‘In deze tijd is er een heel andere veiligheidsbeleving,’ antwoordde hij. ‘Als er een ongeluk gebeurt, kun je als politieke partij niet niets doen.’

Het klinkt misschien hard, maar ik vraag me af: waarom kun je niet niets doen? Sinds 2010 waren er 47 ongelukken op onbewaakte spoorwegovergangen, waarvan dertien dodelijk. Vergelijk dat met het totale aantal verkeersongelukken: alleen al in 2012 waren dat er bijna 100.000, waarvan 532 dodelijk. Of vergelijk het met het aantal mensen dat sterft aan een hartinfarct of beroerte na een zware sportprestatie: 200 per jaar, bleek laatst uit onderzoek.

Het panisch treffen van maatregelen na een incident wordt de ‘risico-regelreflex’ genoemd. Interessant is dat de overheid, eigenaar van ProRail, zelf inziet dat deze reflex kan doorschieten. De afgelopen jaren heeft zij het programma ‘Risico’s en verantwoordelijkheden’ opgezet, dat onderzoekt in hoeverre het aan de staat is om risico’s te bestrijden. Programmaleider Jan van Tol waarschuwt in een recente publicatie voor de veiligheidsparadox: ons hoge veiligheidsniveau leidt tot een toenemende angst voor risico’s. Hoe meer maatregelen de overheid neemt, hoe minder het omgaan met risico’s bij de burger ligt.

Volgens mij is dit precies wat er bij het Laantje van Alverna gebeurt. Is het niet onze eigen verantwoordelijkheid om te kijken of we veilig kunnen oversteken?