Liefdeskomedie in actuele en winterse setting

Hannah Hoekstra als Rosalinde in jongensachtige vermomming en Reinout Scholten van Aschat als Orlando in As You Like it bij het Nationale ToneelFoto Kurt van der Elst

Een ijzige wind waait door het lieflijke woud van Arden, deze ‘dichtbebladerde, groene tempel van de liefde’. Sneeuw dwarrelt. Een groep mensen is onder barre omstandigheden op de vlucht. In de regie van Theu Boermans bij het Nationale Toneel is dit vermoedelijk de eerste keer uit de opvoeringsgeschiedenis van het blijspel As you like it (1599-1600) dat het betoverde bos verandert in een winterse woestenij.

De strekking is duidelijk: in As you like it tekent Shakespeare een wereld van ontworteling en ballingschap. De jonge edelman Orlando en het adellijke meisje Rosalinde zijn verbannen uit het hofleven naar het platteland. Zij zijn niet de enigen: ook machthebbers en familieleden worden verdreven. In die bittere entourage willen Boermans en zijn decorontwerper Bernhard Hammer het lot van ballingen uitdrukken. Hoe sfeervol vormgegeven die winterwereld ook is, en bovendien nadrukkelijk naar deze tijd getrokken, dit beeld schuurt met de tekst. Orlando is zo verliefd op Rosalinde, dat hij liefdespoëzie in het boomschors kerft en frambozen laat bloeien met liefdesliederen. Nu beplakt Orlando een kille glazen ijswand met zijn gepassioneerde gedichten en tekent hij er met rode stift een hart op.

Ontwerper Hammer roept met projectieschermen een aldoor wisselende virtuele wereld op, waarin de gordijnen in Rosalindes slaapkamer wapperen en de maan feeëriek opkomt. Zeker in het begin zuigt zijn duizelingwekkende projectie de toeschouwer de voorstelling in. Helaas laat hij in het tweede deel deze abstrahering los en zijn we in een wietplantage terechtgekomen.

In speelstijl en taalgebruik is de voorstelling expliciet hedendaags, met verwijzingen naar kunstenaars die van de subsidieruif eten en naar de huidige politieke situatie. Maar As you like it is in essentie een labyrint van seksuele rollenspellen en verwarrende lichamelijke identiteit. De vluchtende Rosalinde hult zich in mannenkleren om in het gevaarlijke bos de wellustige mannen op afstand te houden. Eerder ontmoette ze Orlando, op wie ze fataal verliefd is. Als ze hem - een hopeloos minzieke poëet - opnieuw tegen het lijf loopt, kan het spel beginnen.

Dan slaat de vonk bij iedereen over. Iedereen is verliefd, op zichzelf, op elkaar, op een vrouw als man, een herder. De regie krijgt contour en Boermans herwint zijn greep op het grillige sprookje.

Hannah Hoekstra als Rosalinde vertolkt schitterend haar dubbelrol als meisje en jongeman. In die laatste hoedanigheid neemt haar stem een lager timbre aan, zo overtuigend viriel dat Orlando en alle anderen wel in haar gedaanteverwisseling moeten geloven. Reinout Scholten van Aschat als Orlando is een melancholieke jongeling, die de pijn van verliefdheid prachtig toont. Met stil spel en vragende blik laat hij zien dat hij vertwijfeld is over de werkelijke identiteit van Rosalinde-als-jongen. In het samenspel tussen dit tweetal is de regie zoals het bij deze komedie hoort: innig en vol erotisch plezier.

Onmisbaar is de rol van de nar Touchstone, vertolkt door Antoinette Jelgersma. Deze ‘staatskunstenaar’ geeft cynische terzijdes bij de liefdesperikelen op de bühne. Ook het geïdealiseerde boerenleven krijgt het hard te verduren met die eeuwige schapen op de heide. Aan het slot keren we terug naar de jaren zestig, als hét tijdsgewricht dat de vrije liefde en ongeremde seksualiteit viert. Wietsigaretjes worden doorgegeven en Hubert Fermin (in overdadig sixtieskostuum, versierd met lichtjes) heft een loflied aan op de liefde.

Iedereen heeft elkaar gevonden, de dwaasheid is ten einde. Maar de euforie in het spel loopt niet parallel met de tevoren verwachte euforie over deze voorstelling. Anders dan Boermans’ briljante regie van Midzomernachtdroom (2011) ontbeert deze As you like it een krachtige visie en theatrale lijn. De voorstelling bevat veel vondsten, maar is als geheel een te onbezonnen melange.