Jezelf uithongeren, als een moderne messias

De inzamelactie van 3FM en het Rode Kruis is weer begonnen in het Glazen Huis in Haarlem. Vorig jaar werd er 12,3 miljoen euro opgehaald, gisteravond stond de teller al op 3,2 miljoen euro. Waarom slaat die ‘hongeractie’ zo goed aan?

Buiten, op de Grote Markt in Haarlem staan duizenden mensen mee te springen op de oude hit Narcotic van Liquido. Alle blikken zijn gericht op het Glazen Huis, waarin dj Coen Swijnenberg de menigte opzweept. Er zweeft een camera over het volle plein. De sport is om in beeld te komen.

3FM Serious Request, een jaarlijkse inzamelactie van radiozender NPO 3FM en het Rode Kruis, is weer losgebarsten in Haarlem. Een week voor Kerstmis sluiten drie bekende radio-dj’s zichzelf op in een glazen keet op een stadsplein om een week lang onafgebroken verzoekplaten te draaien voor geld. Het evenement wordt uitgezonden op de publiek zenders 3FM (radio) en NPO3 (tv). De opbrengst gaat naar een wisselend goed doel, dit jaar: misbruikte vrouwen in oorlogsgebieden.

Binnen, in het Glazen Huis zelf, zit je in het oog van de orkaan. Alleen de drie dj’s zijn er: Swijnenberg, Gerard Ekdom en Domien Verschuuren. En een enkele bezoeker.

Buiten de ramen staan honderden mensen zich te verdringen om iets te zien, en om aandacht te trekken. Sommigen tikken op het raam. Ze willen op de selfie met een dj achter glas. We zitten hier in het apenhuis. Op de ruwhouten deur staat met stift: „Discjockius abnormalus (3 mannetjes). Niet voeren. Paartijd: vanaf 18 december.” Via de drie brievenbussen gooien de toeschouwers geld naar binnen. De vloer ligt bezaaid met briefjes en munten.

Hongerstaking light

In tien jaar tijd is Serious Request uitgegroeid tot een waar volksfeest. Niet alleen heel Haarlem is ermee bezig – gemeente en bedrijfsleven hebben drie ton uitgetrokken voor deze geweldige toeristentrekker – maar overal in het land doen mensen mee. De actie heeft ook navolging gekregen in zes andere landen, van Zweden tot Zuid-Korea. Vorig jaar was de opbrengst 12,3 miljoen euro. De tussenstand van gisteravond, 3,2 miljoen euro, ligt hoger dan vorig jaar.

‘Niet voeren’: tijdens de actie eten de drie dj’s geen vast voedsel. Zij leven op vruchten- en groentesap. Een hongerstaking light. Theo Schuyt, hoogleraar Filantropische Studies aan de VU te Amsterdam, noemt dit als een reden van het succes: „Ze sluiten zich op, ze eten niet. Ze lijden mee, als moderne Jezus Christussen. Dat is een krachtig appel. De rol van de martelaar levert altijd veel volgelingen op.”

Buiten op het plein, beaamt advocaat Bjorn Halbers uit Doetinchem: „Ik zal niet zeggen: we voelen een beetje wat de slachtoffers voelen, maar het geeft je het gevoel dat je meedoet.” Met collega’s en cliënten van advocatenkantoor Bax is hij over het strand van Hoek van Holland naar Den Helder gerend. Opbrengst: 20.646 euro. „Wij zijn een sportief kantoor en het is een mooi bedrijfsuitje.”

Op de hoek van de Parklaan en de Kruisweg hangt radio-dj Giel Beelen aan een spijkerbroek aan een paal. Een ludieke uithoudingstest voor het goede doel. Beelen, de gangmaker van het eerste uur, zit dit keer niet zelf in het Glazen Huis. Hij rent hij in een roze superheldenpak door Haarlem, van actie naar actie, als aanjager. Want dat is het effect van Serious Request: het is niet één actie, maar een verzameling van tienduizenden zelfbedachte acties. Beelen: „Dit is zo’n succes omdat het van de mensen zelf is. Wij begonnen met plaatjes draaien voor geld, maar de luisteraars hebben er zelf al die eigen acties bij bedacht.”

Geen ‘checkbook activism’

Dat is een tweede reden van het succes, zegt goede-doel-kundige Schuyt: „Dit is geen checkbook activism, je kunt zelf wat doen. Het is massaal, iedereen wil erbij horen: we gaan onszelf met zijn allen een beetje pijn doen. Het sluit ook aan bij Kerstmis. Ook een volksfeest met een serieuze ondertoon: wij vieren feest maar we denken ook aan de armen en de eenzamen.”

Waarom geven mensen geld aan een goed doel? Schuyt: „Tja, daar studeer ik al twintig jaar op. Economen kunnen dit niet verklaren: je raakt je geld kwijt en jij, of je familie, wordt er niets wijzer van. Ik denk dat geld geven de maatschappelijke status verhoogt: je voelt je een beter mens, of de anderen zien jou als een beter mens. Ik denk dat het ook bij mens-zijn hoort: we zorgen voor elkaar, want zo kan de soort het beste overleven.”