Dit kunnen ze niet meer negeren

Duitsland had toch geleerd van zijn geschiedenis? Niet echt. Vanavond is er weer een extremistische mars in Dresden. Vorige week liepen er 15.000 mensen mee. Die voelen zich miskend, schrijft Juurd Eijsvoogel.

Betogers zwaaien met de Duitse vlag tijdens een demonstratie die is bijeengeroepen door anti-immigratie en -islam groep PEGIDA in Dresden op 8 december. Foto Reuters

Neonazi’s en hooligans leken eng, maar gewone burgers blijken ook flink schrik te kunnen aanjagen. Nou ja, gewoon... Hoe gewoon de demonstranten zijn die sinds 20 oktober iedere maandagavond in Dresden betogen tegen de toenemende invloed van de islam, daarover breekt Duitsland zich nu juist het hoofd.

Hun beweging heet Pegida. Die melodieus klinkende naam staat voor de nogal hoogdravende woorden Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes. Ze begonnen met 160 man, maandag liepen er 15.000 mee. Vanavond is er weer een mars.

„Een schande voor Duitsland”, volgens minister van Justitie Maas. Een andere sociaal-democraat noemde de organisatoren „neonazi’s in krijtstreep”. En president Gauck pleitte ervoor Pegida vooral niet te veel aandacht te geven.

Maar negeren kan niet meer. De media hebben Pegida ontdekt en staan er bol van. Het waren mannen en vrouwen van alle leeftijden, burgerlijk, misschien het best te karakteriseren met het etiket ‘kleine man’, schreef de Frankfurter Allgemeine Zeitung over de betoging van maandag. In NRC schreef correspondent Frank Vermeulen dat er gespierde neonazi’s waren, maar ook „ouderen, moeders met kinderwagens, mensen die zo weggelopen lijken van het bankstel voor de televisie”.

Op foto’s is een rustige menigte te zien, met wat Duitse vlaggen en borden met teksten als ‘Vrijheid is ook de vrijheid van andersdenkenden’. Politiek en media mogen zich nog afvragen wie deze mensen precies zijn, zelf antwoorden ze door dezelfde leus te scanderen waarmee in 1989 de DDR op de knieën werd gedwongen: Wir sind das Volk!

Eigen draai aan Hitlers antisemitisme

Het is wel even schrikken. Nederland heeft de PVV, Frankrijk het Front National van Le Pen – maar Duitsland was toch anders? Duitsland had toch geleerd van zijn eigen gruwelijke geschiedenis?

En nu gaan er toch weer menigtes de straat op uit een mengeling van woede en angst voor één bevolkingsgroep – in een deelstaat nog wel, Saksen, waar volgens de meest recente cijfers (van 2010) maar zo’n 0,1 procent van de bevolking moslim is.

Het vijandbeeld dat men vroeger had van het Jodendom, zei Gesine Schwan, die twee keer presidentskandidaat was, past men nu toe op de islam. Oftewel: wie meeloopt met Pegida geeft een eigentijdse draai aan Hitlers antisemitisme. Veel harder kan je mensen de mond niet snoeren.

Maar het lijkt erop dat dit niet meer werkt. Ook in andere steden worden marsen georganiseerd: Bogida in Bonn, Dügida en Düsseldorf, Legida in Leipzig. De onvrede laat zich niet het zwijgen opleggen – en gaat over veel meer dan de islam. Onvrede over de toevloed van immigranten in het algemeen – jaarlijks meer dan 400.000 (!) in Duitsland. Over de politiek, justitie, de pers. En onvrede ook over de teloorgang van de eigen culturele identiteit, belichaamd in de Dresdner Christstolle: de geliefde kerststol die in het geïslamiseerde Europa, zo weet men, ongetwijfeld van zijn christelijke naam ontdaan zal worden.

Pegida staat niet op zichzelf

Het is niet moeilijk meewarig te doen over deze protesten, of ze juist vol afschuw in de gevaarlijke, extreemrechtse hoek te duwen. Maar dat is vermoedelijk wel contraproductief. De betogers voelen zich er allicht door bevestigd in hun gevoel van miskenning.

Pegida staat niet op zichzelf. De beweging sluit aan bij de grote populariteit van de boeken van Thilo Sarrazin (zoals Deutschland schafft sich ab) en de opkomst van de rechtse anti-euro-partij Alternative für Deutschland (AfD). Er broeit duidelijk groot ongenoegen in Duitsland en de gevestigde politiek weet daar geen raad mee. De ervaring in andere landen leert dat wegkijken geen oplossing is.