Jongeren willen ook wat

Frans van Zoest probeerde de jeugd in de Gelderse Vallei te lokken met alcoholvrije feesten. Welkom in Fris Valley.

Projectleider Frans van Zoest: „Zet een fontein neer waar water in allerlei smaken uitkomt.”

Het is donker en stil op het Museumplein, het uitgaansgebied van Ede. Af en toe loopt een groepje jongeren voorbij. Frans van Zoest ziet zes meisjes – ze zijn een jaar of 15 – Club Famous binnenlopen, waar het alcoholvrije ‘Project Nix’-feest is. Het is een donderdagavond in de herfstvakantie.

Nadat de meiden de uitsmijter gepasseerd zijn, komen ze bij een man met een blaasapparaat in zijn hand. Het eerste meisje, op afgetrapte gympen, blaast een paar keer kort in het pijpje van het apparaat. „Nee, langer”, zegt de man. „Tot ik zeg dat je kunt stoppen.” Ze blijken allemaal nuchter, dus mogen ze naar binnen.

De leeftijdsgrens voor verkoop en bezit van alcohol ging in januari van 16 naar 18 jaar. Gemeenten moeten controleren of supermarkten, kroegen en sportkantines zich hieraan houden.

Sommige gemeenten doen daar amper moeite voor, bleek al in januari. Eén op de drie gemeenten had niet eens een handhaver om de Drank- en horecawet te controleren. Maar er zijn zeker wel actieve gemeenten. In de Gelderse Vallei werken negen gemeenten rond Ede en Barneveld samen als ‘FrisValley’. Ze organiseren samen de controles, geven voorlichting, helpen de deelnemende gemeenten bij hun alcoholbeleid en subsidiëren de Project Nix-feesten.

Frans van Zoest is als zzp’er ingehuurd om het kleine projectteam te leiden dat gemeenteambtenaren ondersteunt, controles coördineert en de voorlichting organiseert. „Het idee van Project Nix is dat er goede artiesten zijn. Dan komen de jongeren niet voor de alcohol, maar voor de artiest.” Zo leren ze dat je voor een goed feestje helemaal geen alcohol nodig hebt.

Mei

Er zijn nu drie Project Nix-feesten geweest. Het eerste feest in een Veenendaalse kroeg was een „doorslaand succes”, het was afgeladen vol. Er werd dan ook veel geld uitgegeven aan de bekende dj’s van Yellow Claw. In Ede en Rhenen kwamen de clubs ongeveer halfvol. Het was geen vetpot voor de ondernemers, erkent Van Zoest. „Maar dit heeft tijd nodig.” Komend jaar moeten er meer frisfeesten volgen. „De hoop is dat het normaler wordt om niet te drinken.”

De avond voor het feest is er steeds een ouderavond. „Het idee was: die ouders zijn ook lang niet in een disco geweest. Die willen misschien weten hoe het daar gaat.” Blijkbaar niet. De laatste keer kwam er niemand op af. De eerdere drie avonden een paar. Maar Van Zoest wil het blijven proberen.

Bij de controles en de voorlichting staat steeds één uitgaansgelegenheid centraal. „We zijn begonnen met de horeca. Niet dat we de rest dan niet contoleren, maar daar richten we ons op. In de zomer doen we de evenementen en in het najaar sportclubs.”

Augustus

Jongeren kunnen kinderlijk eenvoudig alcohol kopen, blijkt uit allerlei onderzoeken met minderjarige ‘mysteryshoppers’. Gemeenten laten die onderzoeken uitvoeren om te zien hoe het ervoor staat in hun gemeente. In de meeste gemeenten heb je als 17-jarige per poging meer dan 50 procent kans van slagen om succesvol drank te kopen.

Frans van Zoest wil in zijn gemeenten eind volgend jaar in ieder geval een nalevingspercentage van vijftig procent hebben bereikt – dat zou een verdubbeling zijn ten opzichte van 2011. In de gemeenteraad van Veenendaal kwam er een forse discussie omdat de ambities te laag zouden zijn. Voor 1 juli moesten alle gemeenteraden het alcoholbeleid van hun gemeente goedkeuren. „Ik denk dat 50 procent voor de korte termijn een hoge ambitie is”, zegt Van Zoest. Supermarkten doen het nog relatief goed, maar in de horeca is de naleving rond de 30 procent en in sportkantines wordt al helemaal amper gecontroleerd op de leeftijd.

De Veenendaalse partijen wilden een naleving van 100 procent nastreven. Daarop antwoordde de burgemeester dat hij hogere doelen prima vindt. Maar om die te bereiken zou de raad ook veel meer geld moeten reserveren – geld dat dan ergens anders moet worden weggehaald.

September

Wat doet een jongere die geen drank mag kopen? Vindt die een andere manier om een beetje stoer te doen? Om erbij te horen? Daar zouden overheden veel meer over na moeten denken, vindt Van Zoest. „We bieden natuurlijk niet een fantastisch alternatief voor die jongeren. We zeggen alleen wat niet mag.”

In de Gelderse Vallei zijn de frisfeesten van Project Nix. Maar waarom zijn er zo weinig soortgelijke ideeën? „Het gaat die jongeren er primair om dat ze hun puberding kunnen doen. Ze zijn nu gewend dat alcohol en drugs daar bij horen. Maar de essentie is dat ze spannende dingen kunnen doen. Daar kun je over praten.”

Natuurlijk, uiteindelijk moeten ondernemers met goede ideeën komen. „En als ik zelf nog een totaal nieuw project mocht starten, zou ik dat daar op richten.” Zo werd hij eens enthousiast van een idee voor een café in een spannend, oud gebouw. „Daar zet je een fontein neer waar water in allerlei smaken uitkomt, zodat je je eigen drankje kunt maken. Dat is een totaal andere beleving dan zeggen: hier heb je een alcoholvrije cocktail. Het gaat om een soort totaalconcept.”

Maar de overheid kan wel helpen. „Het is logisch dat we zijn begonnen bij de regels en handhaving. Maar hier moet je ook aandacht aan besteden. Die jongeren willen ook wat.”

November

Van Zoest is blij met hoe de evenementen afgelopen zomer zijn verlopen. Drie jaar geleden was de naleving van de leeftijdsregels bij dit soort evenementen – zoals de Heideweek in Ede, met veel muziek en braderieën – nog nagenoeg 0 procent, zo toonde mysteryshopper-onderzoek bij tien evenementen.

Vorig jaar kregen ondernemers drie boetes en vijf waarschuwingen. En wat bleek? „Zij staan nu vooraan in de rij bij de gemeente om samen te werken of tips te vragen.” Dit jaar waren er alsnog twee boetes. En of de naleving nu beter was, blijft lastig te zeggen. „De controleur kan niet alles zien. Evenementen zijn heel druk. Maar het was ons in ieder geval duidelijk dat ze nu hun stinkende best deden.”

Het aantal tieners dat op de Project Nix-feesten afkomt blijft wisselend. De club aan het Edese Museumplein trok op de donderdagavond in de Herfstvakantie tientallen jongeren, maar de dansvloer bleef nog de hele avond leeg ogen. Ook dit keer kwam niemand naar de ouderavond. „Daar gaan we niet mee door”, zegt Van Zoest. „Dit was de laatste poging.”

Hij merkt dat veel ouders wel erkennen dat er problemen zijn met alcoholgebruik van jongeren, maar dat zij allemaal denken dat het niet over hun eigen kind gaat. „Dat is bij dit onderwerp heel sterk. Het is heel moeilijk om ouders uit te leggen dat dit onderwerp ook voor henzelf belangrijk is. En om te voorkomen dat zij denken: mijn kind gedraagt zich verantwoordelijk, die doet dat niet.”

Uit een eigen enquête in zijn regio blijkt dat slechts een kwart van de ouders ook thuis een leeftijdsgrens van 18 jaar hanteert. Terwijl driekwart wel de landelijke leeftijdsverhoging steunt. Van Zoest is teleurgesteld, maar niet verbaasd. „Je hoopt natuurlijk altijd dat het beter is. Maar ja, de normen moeten gewoon verschuiven. Dat duurt een paar jaar.”