Ik heb mezelf vervloekt

De Vlaamse popzanger Tom Barman heeft onwaarschijnlijk veel gedaantes. Nog nooit kon hij zich zo uitleven als dit jaar.

Tom Barman: „Van mijn eerst verdiende geld kocht ik meteen een kunstwerk”

Tom Barman was dit jaar niet alleen voorman van de Belgische band dEUS, hij was ook producer, gastzanger en tentoonstellingsamensteller. Hij was Van Gogh en David Bowie. 2014 was een ‘topjaar’ voor hem. Terwijl hij de kunsten exploreerde, exploreerde hij ook zichzelf. Barman wil soms jolig zijn. Hij wil soms zwaarwichtig zijn. Hij wil soms voor de vuist weg iets maken. Hij wil soms lang puzzelen op een muziekstuk. Hij wil soms wegduiken. Hij wil zich blootgeven.

Maar hij wil nooit nietsdoen. „Waarom zou ik?”

Van Gogh

Van februari tot en met april had Barman draaidagen in Mons voor Le Choix de Peindre, een documentaire over Vincent van Gogh. Van Gogh woonde ooit twee jaar in het Belgische mijnwerkersdorp. In de film leest Barman, in de rol van Van Gogh, zijn brieven voor uit die periode.

Barman: „Van Gogh woonde in Mons omdat hij wilde mee-lijden met de ondergrondse arbeiders, hij wilde die manier van leven ervaren. Het was daar dat hij besloot om kunstenaar te worden. Eerst wilde hij priester worden, maar hier in Mons bedacht hij zich. In die ‘zwartwit’-wereld van de mijnen, ontdekte hij dat hij zich wilde uitdrukken in kleur. Toen ik werd gevraagd voor de rol was mijn eerste reactie: Vincent was toen 28, ik ben 42. Maar ik hoefde uiterlijk niet te lijken, van regisseur Henri de Gerlache. Henri vertelde mij dat hij iets van zijn intensiteit in mij herkende.”

Beeldende kunst

Vorig jaar was Barman door de Kunsthal in Amersfoort gevraagd als samensteller van een tentoonstelling over moderne Belgische kunst, in verband met de herdenking van de Eerste Wereldoorlog. De eerste helft van het jaar bezocht Barman talloze ateliers en verzamelaars om foto’s, schilderijen en objecten uit te kiezen, van meer en minder bekende kunstenaars als Niels Donckers, Wim Delvoye en Jan Cox. De tentoonstelling De Vierkantigste Rechthoek heeft geen thema, Barmans persoonlijke smaak werd de rode draad.

„Ik ben opgegroeid met kunst, ook met het verzamelen van kunst, dat deden mijn ouders al. Van mijn eerst verdiende geld kocht ik meteen een kunstwerk, en inmiddels heb ik zoveel dat het nog maar net in mijn huis past. Als ik ga zitten op mijn vaste plaats aan de salontafel, kan ik het bijna allemaal zien. Dan zit ik daar te lezen, bijvoorbeeld, en kijk tussendoor steeds even naar het werk. Dat is puur genot.

„Daarom was deze opdracht fantastisch, ik kreeg carte blanche en de beste ‘back stage pass’ die je kunt bedenken. Als een fanatieke puber ging ik bij iedereen langs. De opdracht was als een studiereis. In de muziek weet ik al wat goed is, nu leer ik dat ook voor kunstwerken.”

Muziek (1)

Na rockband dEUS en dance-duo Magnus, begon Barman in mei het kwartet TaxiWars, dat ‘hardcore jazz’ speelt. Barman werkt hier samen met saxofonist Robin Verheyen, drummer Antoine Pierre en bassist Nicolas Thys. In de zomer maakte TaxiWars zijn live-debuut, in november werd de debuut-cd opgenomen.

„Het moest geen combinatie worden van jazz en rock, maar echte jazz. Gelukkig weten de andere bandleden niets van rockmuziek. Mensen als Max Roach, Don Cherry en John Coltrane waren ons voorbeeld. In mei oefenden we de nummers en in juli moesten we optreden in het hol van de leeuw, op de Gentse jazzdagen. Toen het zover was, heb ik mezelf vervloekt. Waarom had ik me dit op de hals gehaald? Ik had de teksten nog niet af want ik was op dat moment ook bezig met nummers voor Magnus. Ik haalde de woorden van al die liedjes door elkaar.

„Met TaxiWars leer ik een nieuwe manier van werken. We maken eerst de nummers, daarna gaan we erop improviseren. Precies andersom als bij dEUS. De cd van TaxiWars namen we op in november, in Brussel, binnen één week. Ook dat is heel anders dan het maandenlange gepriegel bij dEUS. Een redelijke verademing dit, met veel energie.”

Muziek (2)

In augustus verscheen de cd Where Neon Goes To Die van Magnus, het duo dat Barman vormt met techno-producer CJBolland. Magnus trad op tijdens Pukkelpop en andere festivals, en gaf daarna zo’n dertig optredens in clubs.

„Een van de fijne dingen van Magnus is dat ik daar kan spelen met gastmuzikanten. Voor de nieuwe Magnus-cd hebben we gewerkt met de Jeugd van Tegenwoordig, en met Tom Smith, zanger van Editors. In het nummer Singing Man wilde ik een bepaald soort humorvol drama. Mijn stem droeg het niet; Tom Smith doet dat moeiteloos.

„Volgend jaar gaan we als Magnus op een Europese tournee. En ook de eerste boeking van Magnus en dEUS op één festival, heb ik net binnen. Ik zie het er van komen dat ik met alledrie mijn bands op een dag zal optreden. Ik ben alvast met sporten begonnen, om dan in ieder geval in conditie te zijn.”

Muziek (3)

Van dEUS verscheen vorige maand de dubbel-cd Selected Songs 1994-2014. In december gaf de band een reeks uitverkochte optredens.

„Interviews wilde ik niet doen. Interviews vind ik sowieso steeds moeilijker. Meer en meer vind ik dat praten de dingen kapotmaakt. Vooral bij de vorige dEUS-cd, Keep You Close, in 2011; de plaat ging over persoonlijke dingen en die moest ik in interviews nog eens dunnetjes overdoen. Het is voor mij extra ingewikkeld, omdat ik het niet op de automatische piloot kan, alles wordt steeds opnieuw beleefd. Natuurlijk, in liedjes praat je ook over persoonlijke dingen, maar dat is in gecondenseerde vorm.

Keep You Close heeft me ook doen inzien dat ik me met meerdere projecten tegelijk wil bezighouden. Als ik een paar jaar werk aan één cd, volgt daarna onvermijdelijk de klap. Ineens is het klaar en roepen mensen er van alles over. Daarom doe ik nu allerlei dingen naast elkaar. Daarmee spreid ik het risico.”

David Bowie

Barmans stem leent zich goed voor repertoire van Leonard Cohen en Neil Young, zegt hij, maar dit jaar zong hij ook nummers van Bowie en Thé Lau. Op een eerbetoon aan Bowie, in november in Paradiso, Amsterdam, zong hij, in zijn eentje met akoestisch gitaar, het smachtende ‘Quicksand’. „Dat nummer was al bijna te hoog voor Bowie zelf. Ik kan hoog maar dit was ook voor mij te hoog. Gelukkig hielp het publiek mee in het refrein. Ik had het expres niet getransponeerd, want dan verlies je ook een deel van de kracht van het nummer.”

Door Thé Lau, zanger van The Scene, was hij gevraagd hem op Pinkpop in een paar nummers te ondersteunen. „Ik ken Thé al heel lang. Toen hij belde of ik mee wou doen, dacht ik ‘Leuk’. Dus ik naar Pinkpop, beetje eten, beetje drinken, we beginnen met optreden, allemaal goed. En ineens, halverwege ‘Open’, kijk ik naar Thé en treft het me: Waarom sta ik hier eigenlijk?” Een paar maanden tevoren had Thé Lau bekend gemaakt dat hij ernstig ziek is. „Godverdomme, dáárom dus.”

Kerstmis

„Dat kan me niet snel genoeg voorbij zijn.”