Foutje! Geen vuurwerkvrije zone in Hilversum

Door fout gemeentebesluit mag Hilversum van rechter geen vuurwerkvrije zone instellen.

Er komt dit jaar geen vuurwerkverbod in Hilversum. Gisteren haalde de rechtbank in Utrecht een streep door het besluit van het college van Burgemeester en Wethouders, waarin het centrum van Hilversum werd aangewezen als vuurwerkvrije zone. Een vuurwerkverkoper vlak buiten het centrum, Autodemontagebedrijf ‘De Nieuwe Haven B.V.’, had bezwaar gemaakt en een spoedvoorziening gevraagd.

1 Wat was er mis met het besluit?

Het ging de rechter niet zozeer om het besluit zelf, maar om wie het besluit heeft genomen. Dat was namelijk het college van burgemeester en wethouders, en dat had de burgemeester zelf moeten zijn – het college is niet bevoegd, oordeelde de bestuursrechter. In dit geval heeft de gemeenteraad in 2010 een algemene plaatselijke verordening (apv) vastgesteld, het gemeentelijk equivalent van een wet. In die apv is een verbod opgenomen om vuurwerk af te steken, op door het college aangewezen plaatsen. In oktober dit jaar heeft het college het centrum van Hilversum aangewezen als vuurwerkvrije zone, in een zogeheten aanwijzingsbesluit. Volgens de rechter had de gemeenteraad deze bevoegdheid niet aan het college mogen geven, omdat het aanwijzen van een vuurwerkvrije zone een besluit is dat over de openbare orde gaat. En taken met de betrekking tot de openbare orde zijn volgens de rechter in de Gemeentewet ‘eenduidig’ aan de burgemeester opgedragen.

Niet iedereen volgt de rechter in zijn redenering. Hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de VU Jon Schilder, gezaghebbend op het gebied van gemeenterecht, zegt dat de rechter zich heeft vergist. De burgemeester heeft inderdaad algemene openbare-ordetaken, maar vooral in situaties waarin onmiddellijk een besluit moet worden genomen – er moet bijvoorbeeld een weg worden afgesloten na een ongeluk, of een gebied worden afgezet bij rellen. Dan is het gebrek aan democratische legitimatie van een besluit door één bestuurder gerechtvaardigd. Maar besluiten waar meer tijd voor is, zoals het aanwijzen van een gebied waar geen vuurwerk mag worden afgestoken, kunnen en moeten ook gewoon door het college worden genomen, zegt Schilder. Het klopt dus dat de gemeenteraad dáár de bevoegdheid heeft neergelegd. Hij noemt als voorbeeld van besluiten die normaal gesproken door B&W worden genomen de aanwijzing van gebieden waar prostitutie kan plaatsvinden of van hondenuitlaatplekken.

2 Kan de burgemeester niet alsnog snel een besluit nemen?

Nee, althans niet volgens de rechter, en hier wordt het wat lastiger te volgen. De gemeenteraad had niet het college, maar de burgemeester moeten aanwijzen als de instantie die bevoegd is om een gebiedsbeperking voor vuurwerk vast te stellen. Nu de gemeenteraad dat niet heeft gedaan, is het gevolg dat niemand bevoegd is om zo’n verbod in te stellen, oordeelt de rechter. De burgemeester heeft weliswaar algemene openbare ordetaken, die voortvloeien uit de Gemeentewet, maar die kan hij niet hiervoor gebruiken. Dat gaat volgens de rechter „te ver”. Een vuurwerkverbod is immers een inperking van de vrijheden van de burger, en dat mag niet zonder voorafgaande regeling, zoals bijvoorbeeld een apv.

3 Dus vuurwerk in het centrum van Hilversum dit jaar?

Ja. De gemeente laat het er voor dit jaar bij zitten, zei een woordvoerder. Ze bestuderen de uitspraak en beraden zich op stappen.

4 Hebben andere gemeenten die een vuurwerkvrije zone hebben aangewezen last van deze uitspraak?

Niet rechtstreeks, omdat de uitspraak van deze rechter alleen geldt voor Hilversum, maar mogelijk wel indirect. Het vuurwerkverbod uit de apv van Hilversum komt uit een modelverordening van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). En die klopt dus niet volgens de Utrechtse rechter. Ten minste 20 gemeenten hebben een vuurwerkvrije zone afgekondigd, bleek vorige maand uit een rondgang van nu.nl. Naast Hilversum zijn dat onder meer ook Rotterdam, Amsterdam, Vlaardingen, Vianen, Barendrecht, Geldermalsen en Terschelling. Als deze gemeenten dezelfde verordening van de VNG hebben gebruikt, kunnen mensen die bezwaar hebben tegen het vuurwerkverbod met deze uitspraak in de hand op hun beurt naar de rechter gaan. Vermoedelijk is dan wel vereist dat ze eerder bezwaar hebben gemaakt tegen het vaststellen van een vuurwerkvrije zone. En niet gezegd is dat die rechter hetzelfde zal oordelen: lagere rechters komen zeer regelmatig tot verschillende uitspraken over vergelijkbare regelingen.