Alles wordt minder – maar op vakantie kan nog best

Het inkomen daalt na je pensioen. Daarom bezuinigen veel gepensioneerden, ook al is dat (nog) niet nodig. „Wij hebben de luxe om luxe te kunnen inleveren.”

Illustratie XF&M

Het was even schrikken voor Jaap Willems toen hij vier jaar geleden met pensioen ging. De emeritus hoogleraar wetenschapscommunicatie aan de VU en de Universiteit Twente kreeg plotseling nog maar de helft van het inkomen dat hij gewend was. „Ik had nog nooit rood gestaan, maar na mijn pensioen gebeurde dat wel”, vertelt hij. „Ik kocht altijd veel boeken en cd’s en dat bleef ik doen na mijn pensionering, maar dat ging dus niet meer.”

Toch kregen Jaap Willems (71) en zijn partner Marian Fournier (68) het niet arm toen ze met pensioen gingen: ze gingen van vijf keer modaal naar drie keer modaal. „Het was dus niet strikt noodzakelijk om zuiniger te gaan leven, maar dat zijn we wel gaan doen. Zodat we geld overhouden om zorg in te kopen als dat nodig wordt.” Ze deden één van de drie kranten de deur uit, zegden twee van de vier tijdschriften op. Ook keken ze naar dubbele verzekeringen. „Wat me opvalt”, zegt Willems, „is dat ik als senior minder geld nodig heb: ik heb al een auto, een huis en goede kleding. Bezuinigen gaat dus deels vanzelf.”

Willems schreef het boek Met Pensioen, waarin hij zijn eigen ervaringen koppelt aan de resultaten van onderzoek onder gepensioneerden door onder meer het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut.

De huidige generatie die met pensioen gaat, hoeft zich weinig zorgen te maken, volgens Arjan Soede, onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Twee jaar geleden promoveerde hij op het proefschrift Tevreden met pensioen. Veranderende inkomens en behoeften bij ouderen. Gemiddeld gaat de gepensioneerde er nu 16 procent op achteruit. De daling is beperkt doordat een gepensioneerde niet langer diverse premies hoeft te betalen. Ook profiteert hij van de ouderenkortingen in het belastingstelsel. Van de gepensioneerden kan 2 tot 3 procent moeilijk rondkomen, terwijl dat onder werkenden 10 procent is.

‘Minder uit eten’

Bezuinigen is voor ouderen dan ook geen noodzaak, aldus Soede. „Het is meer de calvinistische volksaard die hen daartoe aanzet.” In theorie zou deze generatie haar spaargeld rustig kunnen opmaken, zegt Soede, „maar ze gaat juist bezuinigen en sparen”. Dat komt door onzekerheid: ze weten niet hoe oud ze worden en hoeveel geld ze nog nodig hebben. „Alle maatregelen rond de zorg wakkeren die angst aan.”

Dat geldt ook voor Alphons (63) en Janneke Versaevel (58). Als hij volgend jaar zomer met pensioen gaat bij Heineken daalt zijn inkomen met 25 procent. „Een van mijn grote zorgen is dat ik in de toekomst veel zorgkosten zelf moet betalen. Mijn vrouw werkt in een zorginstelling en dan zie je wel eens schrijnende voorbeelden.” En dus kijkt het echtpaar nu kritischer naar de financiële situatie. „We letten scherper op dingen waar we geld aan uitgeven of waarop we kunnen besparen.” Een keer minder uit eten, bijvoorbeeld, en uitstel van aankopen, zoals vervanging van de auto en de aanschaf van huishoudelijke apparaten. „Als we niet bezuinigen, gebeuren er geen ongelukken, maar op deze manier bouwen we een buffer op.”

Of, zoals Janneke Versaevel het zegt: „We hebben de luxe om wat luxe te kunnen inleveren.” Zij moet nog negen jaar werken tot ze AOW krijgt. „Ik heb wel overwogen om ook te stoppen, want financieel is het geen noodzaak om door te werken. Maar door mijn inkomen kunnen we wel onverwachte kosten opvangen.”

‘Weinig financiële vragen’

Het echtpaar Versaevel volgde de vijfdaagse cursus Pensioen in Zicht om zich voor te bereiden op het nieuwe leven. Daar komen onderwerpen aan de orde als ‘wat verandert er op sociaal gebied’, ‘hoe wordt de balans met je nog werkende partner’ en de financiële kant van de pensionering. Het belangrijkste aspect om bij stil te staan, is volgens trainer Hans de Jong de vraag: wat wil je in die derde levensfase? „En: wat gaan we samen doen?”

Een minderheid van de cursisten heeft financiële vragen. De Jong: „Ik denk dat dat komt doordat deze generatie het nog goed heeft.” Zijn indruk is dat mensen beter geïnformeerd zijn over hun pensioen dan vijf jaar geleden. „De informatieverstrekking door de fondsen is beter en mensen verdiepen zich er meer in.” De Jong vermoedt dat het de komende jaren veel vaker zal gaan over financiën nu de AOW-leeftijd stijgt, de pensioenen minder worden en de zorg duurder wordt.

Sjaak Zonneveld (49) is allang aan zijn prepensioen begonnen. Hij begrijpt al die mensen niet die hun hele leven geld opzijzetten en er dan nog maar gemiddeld zeventien jaar van kunnen genieten. „Waarom is die verre toekomst ons doel? Een op de vijf haalt zijn pensioen niet eens.”

Zonneveld was 35 toen hij voor de eerste keer zijn baan opzegde om een half jaar te gaan reizen. Dat beviel zo goed dat hij enkele jaren later weer een half jaar op reis ging. „Je stapt even uit de ratrace, hebt tijd om na te denken. Ik krijg daar zoveel energie van dat ik tot mijn 80ste hoop te kunnen doorwerken, dus ik hoef dan helemaal niet met pensioen.” Zonneveld, die over zijn reizen en pensioenopvattingen het boek Het Nieuwe Werken aan je pensioen schreef, heeft geen hypotheek, geen auto en geen kinderen. Hij heeft „wat spaarpotjes” en pensioenopbouw. En als hij even met prepensioen is, dan koopt hij geen nieuwe kleren, gaat hij niet uit eten en niet op wintersport, „dat scheelt duizenden euro per jaar.”

‘Schuldgevoel tegenover kinderen’

Zowel Jaap Willems als Alphons en Janneke Versaevel voelen zich een beetje schuldig dat ze het zo goed hebben. Janneke Versaevel: „Ik maak me weleens zorgen hoe het pensioen van onze kinderen eruitziet.” Willems: „Onze kinderen zullen het nooit zo goed hebben als wij. Daar voel ik me wel een beetje schuldig over. Daarom bezuinigen we en geven we meer aan goede doelen.”

Sjaak Zonneveld kan nu even niet met prepensioen, want hij heeft net een bedrijf opgezet: een pensioeninitiatief voor zelfstandigen. „Maar dat reizen komt wel weer.” Hij heeft nog niet uitgerekend of zijn buffer voldoende is om later van rond te komen, maar hij gaat ervan uit dat hij „prima van een klein pensioentje kan leven”. Zonneveld: „Ook heb ik tijdens mijn reizen geleerd dat je helemaal niet veel spullen nodig hebt.” Zo heeft hij zijn lease-auto de deur uitgedaan. „Dat scheelt 700 tot 800 euro per maand. Daarvan kan ik een maand op een tropisch eiland zitten met een Zwitserlevengevoel.”