Wij Welsh worden gediscrimineerd

Carwyn Jones Premier van Wales: „Ik denk niet dat het Verenigd Koninkrijk vertrek uit EU zal overleven.”

Rugbysupporters uit Wales eerder deze maand tijdens een interlandwedstrijd in Dubai waarin hun nationale ploeg tegen de Fiji speelde. Foto AFP

Carwyn Jones, de premier van Wales, windt er geen doekjes om. Gevraagd naar wat hij vindt van de Londense reactie op het Schotse referendum, zegt hij: „Paniek. Er zit geen enkele logica in wat er nu aan Schotland is beloofd. Dit leidt tot instabiliteit van het Verenigd Koninkrijk.”

Jones pleit al jaren voor herziening van de manier waarop het land is samengesteld. De bijna-onafhankelijkheid van Schotland maakt dat extra prangend. Nu houdt het Verenigd Koninkrijk het midden tussen een eenheidsstaat en een federale unie van vier landen, met evenzoveel verschillende gedeelde en verdeelde bevoegdheden, en een groeiend gevoel in Schotland, Wales en Noord-Ierland dat dit niet langer werkt. „Een negentiende-eeuws concept”, noemt Jones de Unie.

Niet dat die zorg is doorgedrongen tot het politieke hart van het Verenigd Koninkrijk, zegt hij in gesprek met Europese journalisten. Zijn volgende afspraak is, met zijn Schotse collega Nicola Sturgeon, met de Britse premier. „In Westminster is een groot gebrek aan begrip voor de schaal van dit probleem, alles wat verder reikt dan 2015.” Hij zegt: „Het idee dat alle macht uit Londen moet komen, dat Londen het beter weet, die tijd is voorbij.”

In 1999 kregen Wales, Schotland en Noord-Ierland eigen parlementen. „Er zijn meerdere centra van democratie die niet Londen zijn, dat moet worden erkend. Ik ben groot voorstander van het Verenigd Koninkrijk, maar als we zo doorgaan, zal het niet voortbestaan.”

Wales is geen Schotland, erkent hij. De bijna 3,1 miljoen Welsh streven – op de nationalistische partij Plaid Cymru na – niet naar onafhankelijkheid. Maar in de laatste vijftien jaar was er wel een herleving van nationalisme. Met een bijbehorende vraag naar meer macht.

Nu krijgt Schotland – zoals beloofd voor het referendum – allerlei nieuwe bevoegdheden. Jones, de machtigste Labour-politicus, zegt: „Wales moet hetzelfde aanbod krijgen. Er is geen rechtvaardiging voor discriminatie tussen de landen.” Niet dat „wat bevoegdheden uitdelen” de oplossing is. „Dat punt zijn we allang voorbij.”

Hij wil dat er „als vier gelijkwaardige landen” wordt nagedacht over de structuur van het land. Volgens de Welshe premier zouden de zetels in het Hogerhuis evenredig moeten worden verdeeld over de vier landen. Het Lagerhuis zou dan een weerspiegeling van de bevolking zijn, het Hogerhuis een geografische afspiegeling, naar Amerikaans model.

U roept dit al tijden, maar niemand luistert.

„Het ging de laatste twee jaar alleen over Schotse onafhankelijkheid. Ik hoop dat we, nu het referendum achter de rug is, voort kunnen.”

Is het gevaar niet dat de vier landen sowieso steeds verder uiteengroeien? Schotland krijgt nu bijvoorbeeld de bevoegdheid de hoogte van de inkomstenbelasting vast te stellen.

„Mijn voorkeur zou zijn dat alle Britten eenzelfde basistarief betalen, en dat de verschillende landen daarbovenop een eigen tarief kunnen vaststellen. Maar dat is nu al uit het raam gegooid. Als je inkomstenbelasting overlaat aan de vier landen, waar blijft dan de solidariteit? En als er geen solidariteit is; wat is het Verenigd Koninkrijk dan nog waard? Dan is het niets meer dan een interne markt.”

Er is nog een doemscenario. Mochten de Conservatieven over vijf maanden de Britse verkiezingen winnen, dan komt er in 2017 een referendum over EU-lidmaatschap, met als mogelijke uitkomst uittreding, een brexit. Jones: „Ik denk niet dat het Verenigd Koninkrijk dat zal overleven. Voor ons zou het een ramp zijn: zonder toegang tot de interne markt is Wales geruïneerd.”

Hij signaleert „een bepaalde arrogantie” onder eurosceptici. „Zij zeggen dat de EU wanhopig zal zijn, en een vrijhandelsakkoord zal willen sluiten. Waarom zou ze? En zonder Europese vrijhandel stort onze landbouw in, de industrie. Airbus, Ford, Toyota, hun Welshe fabrieken zijn deel van hun Europese activiteiten.”

Jones beklaagt zich over de „diplomatieke onbekwaamheid van het Verenigd Koninkrijk”. „Een aantal Europese landen heeft kritiek op verregaande integratie. Maar het Verenigd Koninkrijk heeft voor elkaar gekregen dat zelfs zij op een afstand zijn komen te staan. Het is het ongeliefde familielid geworden dat in een hoekje van de kamer zit. Dat is tragisch.”

Wat doet u om duidelijk te maken dat dit niet de Welshe positie is?

„Mijn boodschap is dat er delen van het Verenigd Koninkrijk zijn die een volwassen debat over het Europees lidmaatschap willen houden, zonder de voortdurende dreiging dat we opstappen.”

Uw Schotse collega vindt dat als Engeland vóór een brexit stemt en de andere drie landen tegen, de Engelsen het Koninkrijk niet uit de Europese Unie mogen trekken louter omdat zij in de meerderheid zijn.

„Het is het waard om te bekijken. Is het Verenigd Koninkrijk, zoals de premier [David Cameron] het stelt, echt een land van vier naties, of is dat een papieren concept?”

Omgekeerd kan Engeland denken: hier woont 85 procent van de bevolking, waarom hebben die kleine landen het voor het zeggen?

„Dat is waar. Het ideale scenario is dat het hele Verenigd Koninkrijk zegt: ‘we blijven’. Het komend decennium is cruciaal om te overleven. Als we tenminste zo lang hebben. We hebben visie nodig, het besef dat er een oplossing mogelijk is, en dat die niet komt van subcommissies die iets in elkaar flansen. Dat zijn louter pleisters.”