Rutte II wiebelig 2015 in

Coalitie bereikt na moeizame onderhandelingen akkoord over zorgwet.

De balans na een midweekje politieke crisisdreiging aan het Binnenhof: enkele extra maatregelen om verzekerden te beschermen tegen de groeiende macht van zorgverzekeraars. Maar ook: ernstig sfeerbederf in de verhoudingen tussen de regerende partijen in Den Haag.

Het kabinet-Rutte II is na een jaar van politieke rust weer terug bij af: zo wiebelig is het, dat een enkele senator het voortbestaan van de coalitie in gevaar kan brengen.

Kort voor vier uur vannacht liet de Tweede Kamer minister-president Rutte, vicepremier Asscher en minister van Volksgezondheid Schippers gaan. Een kabinetscrisis was afgewend. VVD en PvdA hadden samen een compromis gevonden om verder te gaan met hun beleid om de marktordening in de zorg te veranderen.

De kern van minister Schippers’ beleid blijft overeind, onderstreepten de ministers en VVD-fractieleider Halbe Zijlstra. Die bestaat eruit dat zorgverzekeraars meer macht krijgen om kosten in de zorg te beheersen. Zo kunnen zij besluiten geen contracten af te sluiten met ziekenhuizen die bijvoorbeeld ondermaatse of te dure zorg leveren. Een drukmiddel op ziekenhuizen is dat met name verzekerden met een goedkope polis vanaf 2016 geen recht hebben op (gedeeltelijke) vergoeding voor zorg in deze ziekenhuizen.

Om haar beleid overeind te houden, heeft minister Schippers (VVD) enkele concessies opgeschreven. De hoop is dat dit genoeg is om instemming te krijgen van drie weerspannige senatoren van de PvdA, die eerder deze week haar wetsvoorstel tegenhielden in de Eerste Kamer met hun doorslaggevende stemmen. Nieuw is het recht op een second opinion. Het kabinet bevestigt verder het recht om door een arts te worden doorverwezen naar academische ziekenhuizen zonder tussenkomst van de verzekeraar.

De meeste afspraken uit het compromis zijn niet nieuw. Zo was na een breed gesteunde motie in de Eerste Kamer van Roel Kuiper (ChristenUnie) al duidelijk dat het kabinet moest zorgen voor meer invloed van verzekerden op verzekeraars.

Geen garanties van senatoren

Toch zorgden de onderhandelingen over het compromis voor een crisisachtige sfeer in Den Haag. De VVD eiste aanvankelijk dat drie PvdA-senatoren, onder aanvoering van Adri Duivesteijn, garanties zouden geven dat zij met het nieuwe wetsvoorstel zouden instemmen. Zij weigerden dat. Daarmee werd het bedrijfsongeluk in de Eerste Kamer een kwestie die het voortbestaan van de coalitie raakte.

Uiteindelijk heeft de VVD genoegen genomen met minder: geen harde garantie, maar wel „vertrouwen” dat het wetsvoorstel erdoor komt. Voor beide coalitiepartijen geldt: alles liever dan nu een crisis en Kamerverkiezingen.

Vooral de PvdA-leiders Samsom en Asscher staan nu voor een lastige taak. Zij moeten senatoren overtuigen die zich niet laten temmen. Vooral Duivesteijn toont weinig ontzag voor Samsom als leider. Bovendien krijgen de drie senatoren in PvdA-kringen bijval voor hun kruistocht tegen de macht van verzekeraars .

Samsom ging vannacht in de Tweede Kamer gedetailleerd in op de mogelijkheid om de hervorming toch door te voeren als de Eerste Kamer volgend jaar ook het nieuwe voorstel wegstemt. Dat zou volgens Samsom kunnen door een uitvoeringsregeling (AMvB) waarover het parlement zich niet hoeft uit te spreken.

Deze politieke noodsprong bleek uiterst gevoelig te liggen bij de oppositiepartijen, ook bij de bevriende partijen D66, ChristenUnie en SGP. ChristenUnieleider Arie Slob noemde het een ernstig bezwaar als het kabinet beleid door zou zetten dat tot twee keer toe niet door het parlement is aanvaard. Daarbij komt een politieke complicatie. D66, ChristenUnie en SGP steunen Schippers’ beleid, en hebben er ook invloed op – maar hun invloed is afhankelijk van hun rol in de Eerste Kamer. Als Samsom zijn eigen fractie in de Eerste Kamer buitenspel wil zetten, raakt hij dus rechtstreeks de bestaansverzekering van het kabinet: de goede banden met de bevriende oppositie die cruciaal is in de senaat.