Luguber kistje van twee kilo en 700 pagina’s

De wordingsgeschiedenis van het zwaarmoedigste boek van 2014 is bijna even luguber als het boek zelf. Grafisch ontwerper Richard Sluijs zag eind september 2008 een krantenfoto van een demonstratie voor de New York Stock Exchange. Het waren de chaotische weken na de val van zakenbank Lehman Brothers. Op de foto was een handgeschreven protestbord zichtbaar met de tekst: Jump! You fuckers! Een verwijzing naar de financiële crisis van 1929, toen wanhopige investeerders massaal van de gebouwen in Wall Street zouden zijn gesprongen – in werkelijkheid waren het er twee.

Die foto inspireerde Sluijs. Jarenlang verzamelde hij berichten over zelfmoorden, gerelateerd aan werk- en inkomensverlies en andere narigheid voortvloeiend uit sombere economische tijden. Collectiedrift die leidde tot The Complete Lexicon of Crisis Related Suicides 2008-2013/Volume 1, een letterlijk inktzwart, bijna twee kilo wegend doodskistje van ruim 700 pagina’s. In zakelijke stijl vertelt Sluijs verhalen van honderden zelfdodingen, opgemaakt als overlijdensberichten. Van de 74-jarige Duitse miljardair Adolf Merkle, die zich voor een trein wierp na mislukte speculaties, tot de Italiaanse metselaar Federico Picrobo (40) die zich aan een elektriciteitssnoer ophing omdat hij zijn hypotheekschuld niet meer kon aflossen.

Sluijs’ grote vrees tijdens het maken van het boek was dat hij er iemand in zou moeten opnemen die hij kende. In een lange epiloog vertelt hij hoe dichtbij het onderwerp kwam toen zijn broer zijn baan kwijtraakte en zich niet lang daarna met pillen van het leven probeerde te beroven. Vlak nadat hij zijn leaseauto had moeten inleveren, deed hij een tweede, mislukte suïcidepoging. Zijn vrouw merkte echter meteen dat hij de antidepressiva uit haar tas had gestolen. Toen zij de alarmdiensten belde, raakte haar man in paniek en ontstond een worsteling waarbij de vrouw het leven liet.

Sluijs’ boek is af en zijn broer zit in de gevangenis. De lezer blijft met een aantal vragen zitten. Zijn al deze zelfdodingen echt alleen aan de Subprimes en andere financiële hocus pocus te wijten? Waarom is de methode van zelfdoding ook nog eens aangeduid met een grafisch symbool zoals een cocktailglas voor vergiftiging? En de belangrijkste vraag: willen we deze persoonlijke drama’s allemaal lezen?

Sluijs maakt met zijn boek een statement, het lexicon illustreert een treurige crisisstatistiek. Maar tussen de inhoud en gelikte vorm wringt het enigszins. Behalve een van de zwaarmoedigste is het lexicon ook een van de ongemakkelijkste boeken van het jaar.