Heb je ons iets te zeggen, Arjan?

De fraude van kasbeheerder Arjan H. van Havensteder kwam live voor de camera aan het licht. Bestuurder Hedy van den Berk van de Rotterdamse woningcorporatie was geschokt en doet voor het eerst haar verhaal.

Red Apple-complex in Rotterdam, waarin ook het hoofdkantoor van Havensteder is ondergebracht. Foto Robin Utrecht

Oh nee, niet wéér. „Dat schoot als eerste door me heen”, zegt bestuurder Hedy van den Berk van Havensteder, de woningcorporatie die onder de oude naam PWS bekend is om vastgoedfraude.

Het is maandag 16 juni. Van den Berk is net terug van een weekje Portugal. Op haar laatste vrije dag wil ze ’s middags nog even naar de kapper. Totdat ze op internet het verhoor ziet van hoofdverdachte Marcel de V., de ontslagen kasbeheerder van Vestia, tijdens de parlementaire enquête woningcorporaties.

Als Marcel de V. live bevestigt dat hij 10 miljoen euro aan steekpenningen voor renteverzekeringen (derivaten) heeft ontvangen, valt haar mond alsnog open van verbazing, tweet ze vanaf de bank thuis. Dan zegt hij iets wat ze nog níet wist.

Is er ook smeergeld betaald aan andere woningcorporaties, vraagt commissievoorzitter Roland van Vliet. Ja, antwoordt Marcel de V. droogjes. „Ik weet niet hoe ze tegenwoordig heten, maar dat was PWS.”

„Dat kon maar om één iemand gaan”, zegt Van den Berk. „En die werkte nog steeds bij ons.” Het was kasbeheerder Arjan H..

Forensisch onderzoek

Na maanden van stilte vertelt Van den Berk (52) voor het eerst haar verhaal in het hoofdkantoor van Havensteder (45.000 woningen) in de Red Apple-toren in Rotterdam. Het bureau Integis heeft deze week een forensisch onderzoek naar de affaire afgerond: Arjan H. blijkt tussen 2004 en 2011 zeker 140.000 euro te hebben aangenomen van hetzelfde adviesbureautje als waarmee Vestia zaken deed, Fifa Finance in Laren.

Dat was weliswaar lang niet zoveel als de miljoenen van Marcel de V., maar de schade voor Havensteder is groot, zegt Van den Berk. Ze vindt het tijd om openheid van zaken te geven.

Van den Berk gaat die junidag niet meer naar de kapper. Ze belt de concerncontroller en personeelsmanager van Havensteder en rijdt naar kantoor. Kasbeheerder Arjan H. is die dag gewoon aan het werk in de Red Apple. Hij is in overleg met ING over een financiële transactie als hij direct naar de zesde moet komen.

Van den Berk: „Ik zei: ‘Heb je ons iets te vertellen, Arjan?’ ‘Nee’, zei hij. Toen hebben we het fragment van het verhoor laten zien. Ik snap het niet, was zijn reactie. En daarop heb ik hem geschorst.” Ze waarschuwde Arjan H. nog dat zijn vrouw dit misschien inmiddels ook al had gehoord. Ze zei dat hij haar moest bellen om te zeggen dat hij naar huis kwam. „Mensen in zo’n situatie kunnen soms gekke dingen doen onderweg.”

‘Heel gewone man’

Het schokkendste vindt ze dat Arjan H. „een heel gewone man” is. Geen pakkenman met een kostbare wijncollectie en een voorliefde voor luxerestaurants en Formule 1, zoals Marcel de V. Nee, Arjan H. is een vijftiger met een twee-onder-een-kapwoning in hartje Nederland die reed in een geleasde Renault Mégane.

Van den Berk: „Ik zeg altijd: hij ging op vakantie met de caravan en droeg geruite overhemden met korte mouwen. Arjan was een geliefde collega. Geen spraakwaterval, maar iemand die gezellig een gebakje mee-at als er iets vieren was. Gewoon een vader met drie dochters. Iedereen kan dus in de verleiding komen.”

Vijf dagen later bekent Arjan H. alsnog, in een mail aan Van den Berk van één A4’tje. Hij schrijft dat hij wel geld heeft aangenomen, 106.000 euro. Hij heeft spijt, wil het geld terugbetalen en neemt ontslag. Maar volgens het onderzoek gaat het om zeker 140.000 euro. En dat geld is volgens Van den Berk nog steeds niet overgemaakt. „Ik las ook een soort rechtvaardiging in die mail. Ja, hij had geld aangenomen, maar Havensteder niet gedupeerd.”

Het verschil met de Vestia-zaak is dat Marcel de V. op grote schaal speculeerde met risicovolle derivaten. Door onderpandverplichtingen wegens de dalende rente leed Vestia in totaal 2,1 tot 2,7 miljard euro schade. Marcel de V. sloot vierhonderd contracten met banken af via tussenpersoon Arjan G. van Fifa Finance – niet te verwarren met Arjan H. Ze deelden de provisie van 20 miljoen euro, waarvan Vestia niets af wist.

Havensteder heeft ook relatief veel derivaten, maar slechts „twee kleine contracten” met onderpandverplichtingen, zegt Van den Berk. Arjan H. kreeg die 140.000 euro van een andere tussenpersoon van Fifa Finance, Remco P. Hij kreeg het geld, in een envelop of giraal, vooral voor het afsluiten van gewone bankleningen en minder voor derivaten. Het gaat in totaal om enkele tientallen transacties, waaraan Remco P. zes ton verdiende, volgens het onderzoek.

De schade voor Havensteder loopt in de tonnen, zegt Van den Berk. „Provisie aan tussenpersonen betaal je uiteindelijk zelf. Anders hadden we vast een lager tarief van banken gekregen. En wat denk je dat zo’n forensisch onderzoek en alle advocaten kosten? Dan is er de imagoschade. Ook deze zaak zal weer járen duren.”

Havensteder is nog altijd verwikkeld in rechtszaken rond de vastgoedfraude met PWS die in 2005 aan het licht kwam. Oud-bestuurder Henk S. en vicevoorzitter van de raad van toezicht Theo B. bleken met makelaars grof geld te verdienen aan het doorverkopen van complexen en gebouwen. Henk S. moet Havensteder 5,4 miljoen euro terugbetalen, na een lange civiele procedure tot aan de Hoge Raad. Het strafproces begint volgend jaar, tien jaar na dato.

Voor Van den Berk is het de tweede keer dat een naaste collega een fraudeur blijkt. Ze is minder onbevangen, minder naïef geworden, zegt ze. „Het zou ook gek zijn als het niet zo was. Ik steek voor niemand meer mijn hand in het vuur. Ik kijk scherper naar onze mensen: waar zou een zwakke plek kunnen zitten?”

Maar ze verwijt zichzelf uiteindelijk niets. Ze heeft niet het idee dat ze deze fraude had kunnen voorkomen. „Steekpenningen, zeker contant, kun je nauwelijks traceren. En Arjan toonde zich net zo geschokt over de Vestia-affaire als wij. Toen de naam Fifa voor het eerst naar buiten kwam [april 2012, red.], hebben wij hem wel gevraagd: ‘Doen wij daar ook zaken mee?’ ‘Ja’, zei hij, ‘net als veel andere woningcorporaties’.”

Van den Berk heeft Arjan H. alleen nooit direct gevraagd of hij zelf ook steekpenningen had aangenomen. „Ik tenminste niet, nee.”

Screening

Havensteder had al een vrij streng protocol voor het personeel, maar de controle is aangescherpt, zegt ze. Nieuwe medewerkers met ‘risicoposities’ als het gaat om geld, veiligheid en imago worden vooraf door een extern bureau gescreend. Inclusief een huisbezoek met vragen als: wat doet je man eigenlijk? Er wordt ook gekeken wat voor auto er voor de deur staat. „Mijn hele directieteam is zo gescreend, maar ook mensen van bijvoorbeeld inkoop en ICT gaan we hieraan onderwerpen.”

Waar Arjan H. in zijn eentje zijn gang kon gaan, wordt het beheer van de leningen nu door twéé mensen gedaan. „Daardoor is er minder handelingsvrijheid. Je wordt meer in het vizier gehouden.”

Bij een grote reorganisatie zijn afgelopen juli 110 van de 480 banen bij Havensteder verdwenen. In september organiseerde Van den Berk een groot strandfeest in Hoek van Holland om het personeel op te vrolijken. „De zaak met Arjan heeft er ingehakt bij het bedrijf en we hebben soms met gêne naar de parlementaire enquête gekeken. Op dat feest heb ik gezegd: we zitten in een nieuwe realiteit, waarin de corporatiesector voortdurend verantwoording moet afleggen. Ik wil graag laten zien dat het ook anders kan, zonder gegraai van bestuurders. Er is bij ons nu zoveel gebeurd – fraude maar ook een herstelplan, een fusie en een reorganisatie – dat we wel wat veerkracht hebben.”

De advocaat van Arjan H. zegt dat het geld nog niet is terugbetaald, omdat Havensteder beslag heeft gelegd op diens bankrekeningen en „niet mee wil werken aan een schikking”. Havensteder zegt niet te willen schikken, omdat de totale omvang van de schade nog niet bekend is en nog onderzocht wordt.