Eenzaamheid verdwijnt als we echt alleen durven zijn

De druk op jongeren is groot: ze ‘moeten’ een dynamisch sociaal leven leiden. Sarah Leers bepleit het tegendeel. Sluit vriendschap met jezelf.

Illustratie Anne van Wieren

Op een zondagmiddag zit ik in de trein op weg naar Amsterdam. Vlak voor vertrek komt er een groep ouderen binnen, de kapsels kort en geverfd, de schedels grijs en kaal. De groep verspreidt zich her en der over de zitplaatsen, totdat elke stoel in de coupé bezet is. Aan het opgewonden geklets te horen, zijn de 55-plussers een dagje uit. Naast mij zit een meisje van een jaar of vijfentwintig. De hele rit bekijkt ze vacaturesites via het internet op haar smartphone.

Uit een onderzoek dat EenVandaag kortgeleden presenteerde, bleek dat ruim drie miljoen mensen in Nederland zich af en toe eenzaam voelen. Terwijl eenzaamheid meestal gezien wordt als een probleem dat vooral ouderen treft, kwam uit het onderzoek naar voren dat jongeren net zo vaak eenzaam zijn. Van de ondervraagde jongeren bleek 33 procent regelmatig of vaak last te hebben van eenzaamheid. Dat was net zoveel als onder de groep volwassenen. Volgens trendwatcher Adjied Bakas is eenzaamheid onder jongeren dan ook een van de trends in deze jaren.

Trouwe metgezel

Ook voor mij is eenzaamheid een trouwe metgezel. Ik ben 33 jaar, single en woon in de Randstad. Terwijl mijn leeftijdsgenoten gezinnen stichten en in die nieuwe fase van hun leven aansluiting vinden bij elkaar heb ik steeds meer het gevoel buiten de boot te vallen. Goddank heb ik een baan. Ik zou er niet aan moeten denken wat ik zonder mijn surrogaatfamilie van collega’s moest doen. Mijn ouders wonen in het zuiden van het land en hebben op hun grijze dag een drukker leven dan ooit. Mijn zussen kregen de laatste jaren beiden een kind en hebben hun handen vol.

Eenzaamheid onder jonge mensen is een taboe. Van ons wordt verwacht dat we ‘het leven zelf leuk maken’, omdat we daarvoor, in tegenstelling tot ouderen, de energie hebben. Wij kunnen ‘erop uit en nieuwe mensen ontmoeten’ in elk willekeurig koffiehuis of café om de hoek.

Zieligheid wil ik niet propageren. Maar met dit soort adviezen schiet ik niks op. Ik ga er heus op uit, deze zondag in de trein ben ik op weg naar een workshop. En zeker eenmaal in de week spreek ik met een vriendin af in de kroeg. Maar het komt ook voor dat ik dagen achter elkaar met niemand praat, behalve met de barista bij wie ik mijn koffie bestel. Als ik thuiskom van een zware dag op mijn werk, kan ik alleen stoom afblazen onder de afzuigkap.

Hectische maatschappij

Voor jongeren zijn er geen organisaties die uitjes organiseren. Geen Geer en Goor die eenzame jongeren uit hun isolement halen door gekke dingen met hen te doen. Geen overheidsbeleid om eenzame jonge mensen tot hun recht te laten komen in de hectische maatschappij. En dat terwijl uit onderzoek blijkt dat eenzaamheid schadelijk kan zijn voor de gezondheid. Wie weinig sociale verbondenheid ervaart, krijgt eerder fysieke klachten en loopt een groter risico op een burn-out. Niet gek dat steeds meer mensen onder de 35 gebukt gaan onder stress en uitvalsverschijnselen.

In onze samenleving beoordelen we elkaar nog altijd op prestaties, concrete successen. Maar er vormt zich een groep mensen onder de 35 die naar een andere vorm van erkenning verlangt. Zij streven naar zelfinzicht, zoeken naar wat wezenlijk is in het leven en willen authentiek en geen oppervlakkig contact.

Gevolg is wel dat deze mensen zich vaak eenzaam voelen. Ze hebben onderling misschien gedeelde waarden, maar volgen in hun persoonlijke ontwikkeling een eigen, unieke weg. Bovendien zijn zij nog altijd in de minderheid. Het betekent dat zij zich losmaken van de kudde en in hun eentje verder gaan.

Eenzaamheid is van alle tijden, maar wij hebben nooit geleerd hiermee ook als jongvolwassenen om te gaan en die te zien als een wezenlijk onderdeel van het leven. We proberen de eenzaamheid voor te zijn, deze weg te drukken, te doen alsof ze er niet is. Het gevolg is dat we onszelf opbranden, ziek worden of denken dat er iets mis met ons is. Terwijl we eenzaamheid eigenlijk moeten accepteren, omarmen, beschouwen als een leraar die ons dat zelfinzicht biedt: het vermogen jezelf te kennen, wat samenwonenden vaak ontbeert.

Zelfinzicht verkrijg je door de weg naar binnen af te leggen. Door de nadruk op de buitenkant, je omgeving, los te laten en in stilte te onderzoeken waar het bij echt contact om gaat. Dat kan met allerlei activiteiten die je uit je prestatiegerichte ritme halen. Dansen, mediteren, muziek luisteren, autorijden voor mijn part, koken of tuinieren: als je het maar doet met lijfelijke overgave, je gevoelswereld, je innerlijk.

Paradoxaal genoeg verdwijnt de eenzaamheid als we ons echt op die innerlijke belevingswereld kunnen afstemmen. We gaan op in een onzichtbare saamhorigheid, in non-verbaal contact, in een laag die verder reikt dan vakanties, gezinnetjes of carrières. Als ik contact maak met mijn binnenwereld, bijvoorbeeld door middel van meditatie, kan het zomaar gebeuren dat alle verlangen naar mensen en levendigheid om me heen ineens wegvalt. Terwijl tien minuten geleden de muren nog op me afkwamen en ik me zielig alleen voelde, herinner ik me na de meditatie ineens weer hoe het voelt om comfortabel in je vel te zitten, tevreden te zijn met wie je bent.

Bezinningsbijeenkomst

Daarom een oproep aan de samenleving, de media en de politiek, maar ook aan zielige, eenzame mensen zelf. Hou op met eenzaamheid te zien als een probleem alleen van ouderen. Hou op met denken dat eenzaamheid bestreden kan worden met vrolijke uitjes. Dat wil niet zeggen dat die uitjes moeten worden afgeschaft. Maar bedenk eens iets anders, in de vorm van bezinningsbijeenkomsten – dat kan zelfs in plaats van de verplichte kerstvieringen. Of organiseer eens een bijeenkomst in bibliotheken, of in single-vriendelijke horecagelegenheden.

De enige voorwaarde is dat mensen met opgeheven hoofd eenzaam mogen zijn. Dat de omgeving hen niet op de hielen zit. Eenzaamheid is namelijk geen gebrek maar een gave, als je erin slaagt jezelf te aanvaarden zoals je bent.

Nu de anderen nog.