71 boeken van het jaar (+1)

Zoveel recensenten zoveel meningen, en dat maal drie. Hoewel... ex-soldaat Phil Klay, ‘moreel baken’ Ian McEwan, humorist Kees ’t Hart en Roger Martin du Gard vielen meer critici op. (En er is een verstekeling.)

ARIE VAN DEN BERG

H.C. ten Berge: Cantus Firmus. Atlas Contact, € 39,99. Volop lyrisch en met steelse humor trekt de dichter alle taalregisters open. En wat een vertelkracht!

Andrew Pettegree: The Invention of News. Yale University Press, € 40,99. Driehonderd jaar ‘liegen dat het gedrukt staat’. Pettegree toont hoe de wereld zichzelf leerde kennen.

Durs Grünbein: Cyrano oder Die Rückkehr vom Mond. Suhrkamp, €22,99. De maan is terug als poëtisch thema, maar anders. Grünbein op z’n best.

MARC CHAVANNES

David van Reybrouck: Tegen Verkiezingen. De Bezige Bij, € 14,90. Loten in plaats van stemmen. Messcherpe analyse van het feilen van de moderne democratie.

Willem Witteveen: De wet als kunstwerk. Een andere filosofie van het recht. Boom, € 37,90. Postuum verschenen meesterwerk van PvdA-senator en MH17-slachtoffer. Monument in tijden waarin de rol van de wet niet vanzelfsprekend is.

Piet de Rooy: Ons stipje op de waereldkaart. Wereldbibliotheek, € 29,95. Mooi voorbeeld van geschiedenis als middel om het heden helder te krijgen.

MARGOT DIJKGRAAF

Simone de Beauvoir: Misverstand in Moskou. De Geus, € 14,95. Worstelen met ouder worden – een klassiek thema dat hier op een eigen wijze prachtig wordt geanalyseerd.

Lydie Salvayre: Pas pleurer. Le Seuil, € 18,50. Schitterend, met de Prix Goncourt bekroond magnum opus over de Spaanse Burgeroorlog.

Patrick Modiano: Pour que tu ne te perdes pas dans le quartier. Gallimard, € 16,90 Recentste roman van de Franse Nobelprijswinnaar, een onnavolgbare, ontroerende en spannende policier.

JAN DONKERS

Phil Klay: OorlogsverhalenLebowski,€ 19,95. Twaalf fenomenale en bitter stemmende verhalen over de Amerikaanse aanwezigheid in Irak en de gevolgen, ook voor de Yankee-soldaten.

Adam Begley: Updike. HarperCollins, € 32,99. Dat Updike ‘over zichzelf schreef' wisten we al, maar in deze voorbeeldige biografie wordt aangetoond dat leven en werk van deze auteur nog meer parallel liepen dan wordt verondersteld.

Richard Ford: Let Me Be Frank With You. Ecco, € 18,99. Vierde roman over de nu 68-jarige, knorrige Frank Bascombe, opgedeeld in vier wrange, maar ook geestige confrontaties met de vergankelijkheid.

ROB VAN ESSEN

Ali Smith: How te be Both. Hamish Hamilton, € 19,95. Speels, inventief, eigenzinnig én ontroerend: eigenlijk had deze roman de Man Booker Prize moeten krijgen.

Sarah Waters: De huisgenoten. Nijgh & Van Ditmar, € 22,50. Spannende roman over een heimelijke verhouding in het Londen van de jaren twintig; liefde, schuld en boete.

Olivia Laing: Het uitstapje naar Echo Spring. De Bezige Bij, € 24,90. Indringende verhandeling over Amerikaanse schrijvers en de verwoestende werking van alcohol op hun carrières.

ELSBETH ETTY

Ian McEwan: De kinderwet. De Harmonie, € 19,95. McEwan is groots als stilist en plotbedenker, maar ook als moreel baken. Dat blijkt uit deze botsing tussen recht, geloof, gezag en menselijkheid.

Niña Weijers: De consequenties. Atlas Contact, € 22,50. Dankzij deze talige evenknie van Marina Abramovic kan een van de grote literaire prijzen eindelijk weer eens aan een vrouw toevallen. Een top performance.

Mieke Koenen: Dwars tegen de keer. Leven en werk van Ida Gerhardt. Athenaeum-Polak & Van Gennep, € 39,99. Fenomenale speurtocht naar de drijfveren en betekenis van een fenomenale dichteres.

ARJEN FORTUIN

Kees 't Hart: Teatro Olimpico. Querido, € 19,95Het geestigste boek van het jaar. En dús gaat het echt ergens over.

Ida Simons: Een dwaze maagd. Cossee, € 18,99. Onsentimenteel en gevoelig – een boek uit 1959 dat we niet nóg een keer mogen vergeten.

Eleanor Catton: Al wat schittert. Anthos, € 29,95. Onuitvoerbaar idee toch uitgevoerd met volharding en a touch of genius.

KESTER FRERIKS

Gaute Heivoll: Voordat ik brand. Prometheus, € 19,95. Magistrale Noorse roman over de obsessie voor vuur van een jongeman.

Jan Guillou: Tussen rood en zwart. Prometheus, € 15,–. De Zweed Guillou evoceert in deze weergaloze roman de historische periode tussen 1918 en 1939 met drie broers in de hoofdrol als ooggetuigen.

Hallgrímur Helgason: Een vrouw op 1000º. De Arbeiderspers, € 24,95. Groteske IJslandse roman over een 80-jarige vrouw die wachtend op de dood terugblikt op haar verscheurde leven in een eeuw van oorlog en geweld.

BART FUNNEKOTTER

Michel Krielaars: Het brilletje van Tsjechov. Atlas Comtact, € 19,99. Reisverslag dat duidelijk maakt waarom Rusland zo’n prachtig en tegelijk tragisch land is.

Andrew Roberts: Napoleon the Great. Penguin, 28,99. Prikkelende biografie die weet te verrassen, ook voor wie alles dacht te weten over de Franse keizer.

C.J. Sansom: Lamentation. Pan MacMillan, € 15,49. Thriller over de dodelijke strijd om een ketters boek in het laatste jaar van de Engelse koning Hendrik VIII.

ROBERT GOOIJER

Robert Harris: De officier. Cargo, € 1924,90. Sublieme, waarheidsgetrouwe reconstructie van Dreyfus-affaire met hoofdrol voor Georges Picquart, die Dreyfus’ schuld betwijfelt. Harris serveert subtiele, onthutsende parallellen met soortgelijke hedendaagse zaken.

Denis Johnson: De lachende monsters. De Bezige Bij, € 19,90. Geheim agent verliest zichzelf in Sierra Leone te midden van post-9/11-chaos. Briljante taal en beelden in hoogst literaire thriller à la Graham Greene.

Robert Galbraith: Zijderups. Boekerij, € 19,95. Tweede boek over detective Cormoran Strike. J.K. Rowling slijpt onder pseudoniem verder aan haar hoofdpersoon.

GER GROOT

Theodor W. Adorno: Negatieve dialectiek. Klement, € 47,50. Omdat Jozef en zijn broers van Thomas Mann vast al door anderen genoemd zal worden, kies ik voor die andere Duitse balling die het filosofische lot van de moderne tijd aan een duizelingwekkende analyse onderwierp.

René Munnik: Tijdmachines. Klement, € 26,95. Imposante studie over techniek, tijdsbesef en alles wat dat met ons doet. Filosofie als sciencefiction in de beste zin van het woord.

Ann Leckie: Ancillary Justice. Orbit books, € 12,99. Gelauwerd SF-debuut dat het genre vernieuwde. Computer van ruimteschip wordt mens en voltrekt wrekende gerechtigheid.

BAS HEIJNE

Yuval Noah Harari: Sapiens. Thomas Rap, € 24,90. Sprankelende en uitdagende geschiedenis van de mensheid door een jonge Israëlische historicus, die niet terugschrikt voor uitdagende terzijdes en gewaagde beweringen – vandaar de zuinige ontvangst hier.

Terry Eagleton: Culture and the Death of God. Yale University Press, € 29,95. Verbaal vuurwerk van Ierse filosoof over hoe hardnekkig de mens na de dood van God de leegte wil vullen met geloof.

Edward O. Wilson: The Meaning of Human Existence. Norton, € 21,95/ Vermoedelijk de zwanenzang van de vermaarde bioloog, waarin hij de verheven, maar wankele positie van de mens in het universum beschrijft.

ARNOLD HEUMAKERS

Charles Baudelaire: Flitsen/Mijn hart blootgelegd/Belgie uitgekleed. Voetnoot, € 19,-. Scherp geformuleerde notities, waarin de dichter de moderne tijd fileert en diep in eigen vlees snijdt.

Kees ’t Hart: Teatro Olimpico. Querido, 221 blz. €18,99. Hilarische satire van de hedendaagse kunstwereld, waarin ernst en ironie met elkaar een subtiel spel spelen.

Friedrich Schlegel: Athenaeum. Octavo, € 18,50. Niet eerder in het Nederlands vertaalde teksten van een geniaal criticus.

BERNARD HULSMAN

Neil MacGregor: Germany. Memories of a Nation. Allen Lane, € 45,-. Briljante essays over 600 jaar Duitsland van de directeur van het British Museum. Van worst tot nazi’s.

Alexander Münninghoff: De Stamhouder. Prometheus, € 19,95. Echt gebeurd is zeker een excuus: Münninghoffs bizarre familieverhaal zegt veel over het Europa van de 20ste eeuw.

Sean McMeekin: July 1914. Countdown to war. Icon books, € 15,-. In dit gedetailleerde verslag van de Europese crisis in juli 1914 gaat McMeekin een stap verder dan Christopher Clark en wijst hij Rusland ondubbelzinnig aan als de hoofdschuldige voor WO I.

AUKE HULST

Phil Klay: Oorlogsverhalen. Lebowski, € 19,95. Irak-veteraan Klay weet op pregnante wijze de oorlogservaringen en de door veteranen opgelopen schade invoelbaar te maken. National Book Award. Eimear McBride: A Girl is a Half-formed Thing. Faber and Faber, € 12,50. Roman die zich niets gelegen laat liggen aan ‘de markt’ of ‘het publiek’ . Het basisgegeven – meisje groeit op in disfunctioneel Iers gezin – is niet nieuw, de benadering daarentegen volslagen baanbrekend.

James Salter: Lichtjaren. De Bezige Bij, € 19,90. Meesterwerk uit 1975 schetst de onttakeling van een huwelijk en het verglijden der jaren. Briljante observaties.

TOEF JAEGER

David Goldblatt e.a.: Apartheid & After. Huis Marseille, € 58,-. Stadsbankjes, lijken onder plastic, staatsieportretten van criminelen: 13 fotografen geven hun blik op Zuid-Afrika in een imposant boek. Alexander Monro: The Paper Trail. An Unexpected History of the World’s Greatest Invention. Allen Lane, € 23,99. Pulp, vrijheid van meningsuiting en een depressieve Luther: fantastische geschiedenis van de rol van papier.

Edith Wharton: Romeinse koorts. Van Oorschot, € 22,50. Overbodigheid, afgedankte vrouwen, aristocratisch vernis: alle verhalen van Wharton in een schitterende uitgave.

ATTE JONGSTRA

Rene ten Bos: Water. Een geofilosofische geschiedeniss. Boom, € 24,90. Briljant, erudiet, bijzonder overtuigend, met onverwachte (vaak literaire) bronnen doorspekt overzicht van ons denken over water. Dat moet ingrijpend veranderen. Een kwestie van overleven. Hoe moeten we dan denken? Meer in de geest van Lucretius, aldus Ten Bos.

Georges Simenon: De premier. Bezige Bij Antwerpen, € 15,–. Nieuwe vertaling van Kris Lauwereys. Meesterlijk gedoseerd, psychologisch portret van een grand old man uit de politiek. Adembenemend spannend, doet alle Maigrets vergeten.

Koert van Mensvoort & Hendrik-Jan Grievink: Het kweekvlees kookboek. BisPublishers, € 24,–. Creatief koken in de overtreffende trap. Gebreid gehakt, transparante sashimi, labzwezerik, postburger, kweekshoarma. Smakelijk eten!

MARCO KAMPHUIS

Roger Martin du Gard: De Thibaults. Meulenhoff, € 49,95. Briljant in stijl en psychologie, met onvergetelijke scènes. Hiermee benadert de Franse Nobelprijswinnaar het vakmanschap van Tolstoj. Yannis Kiourtsakis: Bij wijze van roman. Ta Grammata, € 22,50. Overrompelende autobiografie die de tragedie van een gelukkige jeugd beschrijft. Tot zelfmoord toe.

Hein van Dongen: Bergson. Boom, € 17,40. Na deze aanstekelijke monografie laat je geen letter van de fascinerende filosoof Henri Bergson ongelezen.

SEBASTIAAN KORT

Peter Middendorp: Vertrouwd voordelig. Prometheus, € 17,95. Roman over een jongen die vastzit in het Blokker-milieu van zijn vader, vol ‘niet-verhalende’ citruspersen en ander klein plastic. Woedende afrekening én roerende bevrijding ineen.

Gustaaf Peek: Godin, held. Querido, € 19,99. Roman die je zo maar voor een liefdesroman kunt aanzien. Tessa en Marius lijken elkaar alles te geven, en toch gaat hun verhaal over een tekort.

Wessel te Gussinklo: Zeer helder licht. Koppernik, € 17,50. Vallen-en-opstaanschrijver geeft meisje van goede komaf zijn literatuur door er hardop over na te denken. Als hij uitgesproken is verlaat ze hem.

MICHEL KRIELAARS

Svetlana Alexijevitsj: Het einde van de rode mens. De Bezige Bij Antwerpen, € 29,99. Ooggetuigen van de chaotische neergang van de Sovjet-Unie en van de onmetelijke menselijke chaos daarna.

Vasili Grossman: Een klein leven. Korte verhalen en essays. Balans, € 24,95. Grootse verhalen over communisten en vervolgde Joden tijdens WO II.

Roger Martin du Gard: De Thibaults. Meulenhoff, € 49,95. Eerste deel van een magnifiek familieepos waarin het Europa tussen 1904 en 1929 wordt gefileerd.

MICHIEL LEEZENBERG

Thomas Piketty: Kapitaal in de 21ste eeuw. De Bezige Bij, € 34,90. Methodologisch niet vernieuwend, maar politiek onontkoombaar: heeft economische ongelijkheid weer op de agenda gezet.

Patrick Cockburn: The jihadis return. ISIS and the new sunni uprising. OR Books, € 12,30. Nuchtere analyse door de best geïnformeerde Irak-journalist, ver voorbij de hype van de IS-berichtgeving.

Anand Gopal: No good men among the living. America, the Taliban, and the war through Afghan eyes. Metropolitan Books, € 22,90. Onderzoeksjournalist geeft schokkend beeld van het falen van de internationale bemoeienis met Afghanistan.

JANET LUIS

Bijbel in Gewone Taal. Nederlands Bijbel Genootschap, € 28,50. De kribbe van Jezus is een ‘voerbak’. Hemel en aarde zijn niet meer door God geschapen, maar gewoon ‘gemaakt’. Een interessante, historische avonturenroman. Leest lekker weg.

Frida Vogels: Dagboek 1977-1978. Van Oorschot, € 34,90. Het elfde en voorlopig laatste deel van het dagboek, waarin Vogels zichzelf opnieuw aan een streng zelfonderzoek onderwerpt. Scherp, geestig, levendig en net zo onthutsend eerlijk als de voorafgaande tien delen.

Jeroen Brouwers: Het hout. Atlas Contact, € 19,99. Katholieke jongenskostschool in de jaren vijftig en zestig: muf, kleingeestig en gevaarlijk. Brouwers laat zien hoe schijnheilig het er toeging. Ontroerend slotakkoord: een glorieuze ontsnapping, in onderbroek.

GUUS MIDDAG

Shaun Usher: Lists of note. Canongate Books Ltd/Unbound, € 32,99. Shaun Usher, van de brievenwebsite Letters of Note, houdt ook al jarenlang een al even interessante lijstensite bij: Lists of Note. Boodschappenlijstjes, goede voornemens, tips en geheugensteuntjes, uit alle tijden en talen.

Willem Wilmink: Zelfportret in brieven. Nijgh & Van Ditmar, € 34,95. Wilminks brieven geven een veelzijdig zelfportret van de gedreven en soms ook nogal driftige dichter.

Pieter Steinz: Lezen met de spierziekte ALS. Pieter Steinz heeft de ziekte ALS. In zijn column in deze krant schrijft hij over het verloop van zijn ziekte, over de boeken die hij (her)leest en over het verband daartussen. Bij elkaar vormen deze columns een (nog niet uitgegeven) essaybundel over de kracht van literatuur in tijden van nood: persoonlijk, scherp, in alle opzichten adembenemend.

THOMAS DE VEEN

Sjoerd Kuyper: Hotel De Grote L. Lemniscaat, € 13,95. Kos (13) runt het hotel van zijn uitgeschakelde vader én wordt verpletterend verliefd. Onweerstaanbaar lievelingskinderboek dat blaakt van schrijflust, levensenergie en tintelend geluk.

Ian McEwan: De kinderwet. De Harmonie, € 22,50. McEwan fileert barbaars fanatisme én beschaafde ratio, dogma’s én wetten, in fenomenale stijl.

A.N. Ryst: De harpij. Querido, € 24,50. Monsterlijke mensheidkritische megamythe, merkwaardig, meanderend, meesmuilend, meezuigend, over de mens in het verloren paradijs. Een Nederlandse roman als geen ander.

MARIANNE VERMEIJDEN

Mark Schaevers: Orgelman. Felix Nussbaum. Een schilderslaven. De Bezige Bij, € 39,90. Het leven van de door de nazi’s opgejaagde, visionaire Joods-Oostenrijkse schilder Nussbaum (1904-1944), meeslepend gereconstrueerd.

Jimmy Nelson: Before They Pass Away. teNeues, € 97,-. De Huli in Papoea-Nieuw-Guinea, de Humba in Namibië, de Nenets in Rusland en andere volkeren poseerden in hun onherbergzame habitat en bizarre uitdossing. Nu een glamourous boek met 465 grote kleurenopnamen, straks een historisch naslagwerk.

Uta en Thilo von Debschitz: Fritz Kahn. Taschen, € 39,99. Monografie van de Joods-Duitse chirurg en schrijver Fritz Kahn (1888-1968) die in de jaren twintig met fantasierijke infographics het menselijk lichaam inzichtelijk maakte.