Was hij nou een arts of écht een monster?

Vandaag begint het hoger beroep in de zaak rond ex-neuroloog Jansen. Blijft zijn drie jaar cel overeind, of is opzet toch niet te bewijzen?

Ernst Jansen liet zich vorig jaar portretteren voor een interview in deze krant. Foto David van Dam

Kan de 69-jarige ex-neuroloog Ernst Jansen opzet worden verweten? Hij is in februari tot drie jaar celstraf veroordeeld voor het leed dat hij met verkeerde diagnoses en onjuiste behandelingen heeft aangericht bij zijn patiënten. Maar is er werkelijk een verband tussen de foute diagnoses en de zelfmoord van een van zijn patiënten in 2000?

Om die vragen zal het onder meer gaan in het hoger beroep bij het gerechtshof in Arnhem in de grootste medische strafzaak ooit in Nederland. Het hoger beroep is vandaag begonnen met een regiezitting. Partijen konden onderzoekswensen kenbaar maken.

Jansens nieuwe advocaat, Peter Plasman, zal later in het proces vrijspraak vragen voor zijn cliënt wat de medische beschuldigingen betreft: „Ik vind echt dat het hof er anders tegenaan moet kijken.” Plasman bestrijdt dat sprake is geweest van opzet, zoals de rechtbank stelt. Volgens hem is er geen sprake van dat Jansen een welbewust risico heeft genomen op ernstige benadeling van patiënten. Verkeerde diagnoses stellen is inherent aan het vak van arts, meent hij.

De rechtbank acht bewezen dat Jansen zich in de periode tussen 1997 en 2004 schuldig heeft gemaakt aan het opzettelijk benadelen van de gezondheid van acht patiënten, met zwaar lichamelijk letsel tot gevolg, en in één geval zelfs de dood. De ex-neuroloog zei dat ze ongeneeslijk ziek waren, terwijl dat niet zo was, en behandelde ze met zware medicijnen. Hij was in die periode zelf medicijnverslaafd. Ooit werd hij gezien als een briljant en bevlogen arts met een drukke praktijk, de laatste jaren geldt hij als ‘griezeldokter’, een ‘gestoord monster’.

Zelfmoord

Plasman vindt onvoldoende aangetoond dat er een verband bestaat tussen de verkeerde diagnose en de zelfmoord van een de patiënten, Marianne Vial. „Waarom heeft deze patiënt dat besluit genomen? Voor een strafrechtelijke veroordeling moet zoiets vaststaan. Nu weten we het niet zeker. Er is geen afscheidsbrief waarin zij dat aangeeft.”

Volgens de rechtbank hield Jansen bij deze patiënte tegen beter weten in en met stelligheid vast aan de diagnose multi systeem atrofie (MSA). Vial dacht volgens haar nabestaanden dat ze alzheimer, MSA en mogelijk ook ALS had en dat ze snel zou overlijden. Ze pleegde zelfmoord de nacht nadat ze uit het ziekenhuis was ontslagen. Uit een lijkschouwing bleek geen van de drie ziektes.

Plasman stelt dat de rechtbank bij de veroordeling in februari „op een heel hoge straf” is uitgekomen, drie jaar. De eis was zes jaar. Jansen is de eerste arts in Nederland die tot een onvoorwaardelijke celstraf is veroordeeld voor het maken van medische fouten.

Volgens Jansens advocaat is bij de strafmaat te weinig rekening gehouden met de media-aandacht, het feit dat de ex-neuroloog zijn beroep niet meer kan uitoefenen, de tijd die er zat tussen de diagnoses en het begin van de rechtszaak – tien jaar – en de tijd die het Openbaar Ministerie nodig had om de zaak voor te bereiden. „Het is een man op leeftijd”, zegt Plasman, „en de feiten liggen ver terug in het verleden. Over het algemeen wordt daar rekening mee gehouden bij een veroordeling. Dat is hier niet gebeurd.”

Hoogleraar gezondheidsrecht Johan Legemaate acht vrijspraak „niet aannemelijk, zeker gelet op de veelheid aan feiten in het dossier”. Hij denkt dat een gevangenisstraf overeind blijft. „De vraag is alleen hoe lang.”

Hoe het met Jansen gaat – voor zover bekend verblijft hij in Duitsland – wil Plasman niet zeggen. Jansen was er vandaag niet. Hij mag de uitspraak in vrijheid afwachten.