Robot met een sjaaltje om, gezellig toch?

Een gebeurtenis uit 2014 die ik zou willen koesteren is het vonnis inzake Uber. Er zit uiteraard een keerzijde aan deze medaille, want als je één bedrijfstak een disruptie onder z’n gat zou gunnen dan is het de taxibranche. In Nederland heb je de keuze tussen dure, slecht gereguleerde dienstverlening, of goedkope niet-gereguleerde.

Wat je het liefst zou hebben: adequaat gereguleerde dienstverlening voor een reële prijs, behoort niet tot de mogelijkheden, dertig jaar retoriek over marktwerking en keuzevrijheid ten spijt. Maar in steden met een goed functionerend taxisysteem, New York, Berlijn, Barcelona, waarom zouden al die chauffeurs ineens de WW in moeten?

Het had weinig gescheeld of de VVD had de taxiwet twintig jaar geleden afgeschaft, maar we hadden hem nog en hij bleek een bruikbaar weermiddel tegen disruptie, maar andere appstarts ontmoeten dat obstakel niet en gaan hun gang tot iemand ze een halt toeroept. De vraag is: wie?

Toen Lodewijk Asscher drie maanden geleden een toespraak hield over de robotrevolutie ging hij er nog vanuit dat hogeropgeleiden zouden profiteren: ‘Hun vaardigheden zijn namelijk nodig om de robots goed te laten functioneren.’

Humans need not apply, de nieuwste video van internetonderwijzer C.P.G. Grey over datzelfde onderwerp, schetst een ander beeld. De robot zal niet stoppen bij eenvoudige taken, maar onverstoorbaar de beroepspiramide beklimmen, van laag – via middel – naar hooggeschoold werk. Robots ontwerpen robots die robots ontwerpen, net zo lang tot wij humans niet meer nodig zijn.

Bij de eerste robotiseringgolf in de jaren tachtig lieten de kranten geen robots zien, maar betogende arbeiders die hun baan kwijtraakten. Nu is het andersom. Chinese restaurants vervangen bedienend personeel door robots en in plaats van werkloze obers en serveersters zien we de robots zelf, vrolijk gehumaniseerd. Eentje draagt een zijden sjaaltje. Gezellig toch? Dertig jaar geleden gonsde het ook van de techno-voorspellingen, waarvan er heel wat niet zijn uitgekomen – stemherkenning in plaats van toetsenborden, het papierloze kantoor, en kijk ons vandaag eens. Maar andere prognoses werden wel bewaarheid, dus laten we voor de zekerheid aannemen dat Grey gelijk heeft. Het kán, ve have ze technology, maar wíllen we het ook? Of, betere vraag: hebben we er iets over te zeggen?

De gerobotiseerde datastofzuiger Facebook verruimt zijn privacyrichtlijnen en wij kunnen er weinig aan doen, want Facebook is een brievenbus-bv in Ierland. Starbucks, Google, Amazon, Disney, ze betalen in Europa vrijwel geen belasting, maar hoe ze dat met de Nederlandse belastingsdienst geregeld hebben, is geheim. Krijgen we een Commissie Stiekem voor vraagstukken van economische veiligheid? De kerncentrale van kapitaal en technologie wordt elke dag krachtiger, kunnen wij er nog tegenop? Of draait de machine zo snel dat alleen een spontaan defect hem kan stoppen, zoals in 2008, toen de motor van de haute finance haperde en uit elkaar vloog? Heeft het kapitalisme nog een rem, of kunnen we alleen maar strobalen langs het circuit plaatsen? Er is enige hoop, Lodewijk Asscher agendéért het vraagstuk in elk geval, net zoals hij een wal opwerpt tegen de doorgeschoten flexibilisering, maar in het algemeen is de stemming in de politiek er een van go with the flow en don’t rock the boat. De reacties op het ‘nee’ van de drie PvdA-senatoren zijn op het huilerige af. Alsof zij misbruik maakten van de noodrem. ‘Hoe, hoe, hoe moet het nu vérder?’ stamelt de Radio 1-presentator. ‘Ik bbb-bedoel, er ligt een gat!?’ Disruptie is onvermijdelijk, wie dwarsligt heeft wat uit te leggen. Alsof politiek bedrijven eigenlijk ongepast is. Er is immers een ramp gaande?