Muzikale en andere uitstulpingen

Bernard Hulsman bespreekt

architectuurontwerpen die op

elkaar lijken. Vandaag: 25 jaar bakken en dozen op gevels.

Hoofdgebouw van G-Star RAW ontworpen door Rem Koolhaas’ bureau OMA Foto Walter Herfst

In het laatste decennium van de 20ste eeuw werd de ‘bak’ een architectuurmode. Steeds meer gebouwen werden uitgerust met steeds grotere, meestal rechthoekige uitstulpingen. Hoogtepunt van de bakkenmode werd het woonzorgcomplex Oklahoma van MVRDV, een appartementendoos in Amsterdam Nieuw-West uit 1997 waaraan vijf reusachtige bakken hangen die op een angstaanjagende manier de zwaartekracht tarten.

Meestal verdwijnt een mode na het bereiken van het hoogtepunt. Maar de bakkenmode duurde na de voltooiing van Oklahoma voort. Twaalf jaar later bereikte de mode een nieuw hoogtepunt met Crystal Court, een appartementengebouw in Amsterdam-Buitenveldert van Tangram architecten dat bestaat uit een opeenstapeling van uitkragende dozen rondom een glazen atrium.

Zelfs na dit tweede hoogtepunt in 2009 is de bakkenmode nog niet voorbij. Zo werd vorig jaar langs de Amsterdamse ringweg het hoofdkantoor van de jeansfabrikant G-Star gebouwd, een door Rem Koolhaas’ bureau OMA ontworpen doos van glas en beton met een laaghangende kolossale glazen bak.

Niet alleen duurt de bakkenmode nu al een jaar of 25, ook hebben de gebouwen met grote bakken oude voorouders. Een van de aardigste hiervan is het huidige gebouw van het Koninklijk Conservatorium (KC) in Den Haag uit 1980. Net als het G-Starkantoor heeft dit aan één kant een laaghangende rechthoekige uitstulping gekregen. Bovendien heeft het, verstrooid over de gevel, niet minder dan tien bakken gekregen die het midden houden tussen erkers en de grote dozen die vijftien jaar later in de mode kwamen.

Het conservatorium is een mooi voorbeeld van ‘architecture parlante.’ Architectuur is bevroren muziek, heeft een Duitse filosoof eens geschreven en L.H.P. Waterman (1911-1988), de architect van het KC-gebouw die zelf overigens ook conservatorium (cello) had gedaan, heeft deze uitspraak letterlijk genomen. De vijf smalle bandramen die hij de gevel heeft gegeven, vormen de lijnen van een notenbalk en de bakjes die hij her en der in de gevel heeft geplaatst zijn Gregoriaanse noten. In de drie blokjes boven elkaar kun je een akkoord zien.

Maar al is het Haagse conservatorium een prachtig staaltje bevroren muziek, als de gemeenteraad van Den Haag volgende maand instemt met een van de drie plannen die nu voor het Spuiforum bestaan, dan gaat het worden gesloopt. Samen met het Lucent Danstheater en het Residentie Orkest moet het Koninklijk Conservatorium verhuizen naar het nieuwe kunstverzamelgebouw dat aan het Spui gebouwd gaat worden. Zo verliest Den Haag binnenkort twee bijzondere gebouwen: het door Rem Koolhaas ontworpen danstheater uit 1987, het eerste gebouw ter wereld dat speciaal voor dans is ontworpen, en het KC, misschien het enige gebouw ter wereld met een muziekcompositie als gevel.