In VS voelen jonge Cubanen minder wrok jegens Castro

Vooral Republikeinen laken de historische deal met Cuba. Maar president Obama wil na de verloren Congresverkiezing geen lame duck zijn.

Vlak nadat Barack Obama in een tv-toespraak de historische deal tussen de VS en Cuba heeft aangekondigd, belt Robert Peraza. Hij woont in Clermont, Florida, sinds hij Cuba op 18-jarige leeftijd ontvluchtte. Woedend is hij. „Obama heeft Castro geholpen. Zo wordt Cuba nooit meer vrij.”

Peraza, een actieve Republikein, verloor een zoon bij de aanslagen van 11 september 2001. „Amerika betekent voor mij: vrijheid. Het zit in mijn bloed.” Nooit, zegt hij, zal hij een stap zetten in een communistisch Havana, al wordt het volgens de afspraken tussen Obama en Raúl Castro een stuk eenvoudiger vanuit de VS naar Cuba te reizen. Berustend: „Ik weet dat de tijden veranderen. Cuba is een vijand van het verleden geworden, jongeren voelen niet dezelfde wrok als ik. Mijn zoon staat te springen om te gaan.” Hij heeft nog één schoolvriend in Cuba, voor wie hij nu een pakket maakt. Dat pakket, zegt hij, geeft hij mee aan zijn zoon.

Geheime rol Vaticaan

Na maanden van geheime onderhandelingen, begeleid door Canada en het Vaticaan, smelt de vijandschap tussen Cuba en de VS grotendeels weg. President Obama en zijn Cubaanse collega Raúl Castro hielden een toespraak op televisie, waarin ze hun bevolking een nieuw begin aankondigden. „Todos somos Americanos”, zei Obama. We zijn allemaal Amerikanen, doelend op de inwoners van beide continenten.

Volgens Obama hebben decennia van sancties niets opgeleverd. Cuba werd niet democratischer, de Amerikaanse economie was er niet mee gediend. Amerika’s Cuba-beleid kwam 55 jaar neer op symboolpolitiek, zei Obama. „Amerikanen en Cubanen hebben geen belang bij een beleid uit een tijdperk toen de meesten van ons niet eens geboren waren.”

De relatie tussen beide landen verslechterde vanaf 1959, toen de communist Fidel Castro een succesvolle coup pleegde, en de pro-westerse dictator Batista afzette. Aanvankelijk probeerde president Eisenhower de band te behouden – Castro bezocht zelfs Washington. Maar al snel waren de VS uit op het afzetten van deze bondgenoot van de Sovjet-Unie zo dichtbij .

Eisenhower maakte al plannen Castro af te zetten. Onder opvolger John F. Kennedy mislukte in april 1961 een invasie van Cubaanse rebellen, gesteund door de CIA, in de Varkensbaai. Sindsdien hebben de landen geen formele betrekkingen. De VS stelden sancties en reisbeperkingen in.

Obama wilde afgelopen jaren de sancties verlichten. Ook maakte hij het gemakkelijker naar Cuba te reizen. Maar de arrestatie van hulpverlener Alan Gross in 2009 maakte verder praten met Cuba onmogelijk.

Congres kan dwarsliggen

De deal is nog niet rond. Voor sommige zaken, zoals opheffing van de economische sancties, is toestemming van het Congres nodig. Het is nog heel onzeker of het Congres akkoord zal gaan. Begin volgend jaar nemen de Republikeinen de meerderheid in de Senaat over en de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden is verstevigd.

De kans is niet groot dat de Republikeinen Obama willen helpen. De scherpste afkeuring kwam van senator Marco Rubio uit Florida. Rubio is de zoon van Cubaanse migranten en fel anti-Castro. „Deze regering doet steeds toezeggingen en krijgt er niets voor terug.” Rubio dreigt de plannen te saboteren, bijvoorbeeld door geen geld vrij te maken voor een ambassade in Havana.

Hij vertegenwoordigt in veel opzichten de Cubaanse migranten in Florida. In de jaren na Castro’s machtsovername vluchtten ruim 500.000 Cubanen naar Amerika. Ze zijn machtig: 10 procent van de bevolking in de belangrijkste swing state. Hun anti-Castro-sentiment heeft vooral Republikeinen altijd gevoed.

Maar de laatste jaren wordt de Cubaans-Amerikaanse gemeenschap milder. De meesten kennen Cuba niet en zijn nauwelijks beïnvloed door de Koude Oorlog. Volgens een peiling wil 68 procent dat de diplomatieke relaties hersteld worden, 69 procent wil vrij reizen, 52 procent een einde aan de embargo’s. Marco Rubio verwierp de cijfers. Al was hij de enige, zei hij, dan nog zou hij de sancties bepleiten.

De gevangenenruil heeft ook in Obama’s Democratische partij kwaad bloed gezet. Volgens Democratisch senator Menendez heeft Obama „een gevaarlijk precedent geschapen” door de burger Gross en een Cubaan te ruilen voor drie Cubaanse spionnen. Het zou andere landen op ideeën kunnen brengen.

Dat Obama het politieke risico neemt, is veelzeggend: hij is geen lame duck aan het einde van zijn tweede termijn. Obama lijkt juist bevrijd, nu hij weet dat hij geen campagnes meer hoeft te voeren. Hij sloot een opzienbarende klimaatdeal met China en kondigde de grootste immigratiehervorming sinds decennia aan. De behoedzame Obama van de eerste zes jaar is verdwenen, nu de finish in zicht komt.