In de VS weten ze het nog niet

Het anti-Castro-sentiment is de afgelopen jaren in Amerika langzaam afgenomen. Daardoor, en door de verloren verkiezingen in november, durft Obama nu politieke risico’ s te nemen.

Als Barack Obama in een televisietoespraak de historische deal tussen de Verenigde Staten en Cuba heeft aangekondigd, belt Robert Peraza. Hij woont in Florida, sinds hij Cuba op 18-jarige leeftijd ontvluchtte. Woedend is hij. „Obama heeft Castro geholpen. Zo wordt Cuba nooit meer vrij.”

Peraza, een actieve Republikein, verloor een zoon bij de aanslagen van 11 september 2001. „Amerika betekent voor mij: vrijheid. Het zit in mijn bloed.” Nooit, zegt hij, zal hij een stap zetten in een communistisch Havana, ook al wordt het door de afspraken tussen Obama en Raúl Castro mogelijk.

Maanden van geheim onderhandelen

Berustend zegt hij: „Ik weet dat de tijden veranderen. Cuba is een vijand van het verleden geworden, jongeren voelen niet dezelfde wrok als ik. Mijn zoon staat te springen om te gaan.”

Na maanden van geheime onderhandelingen, begeleid door Canada en het Vaticaan, smelt de vijandschap tussen Cuba en de VS grotendeels weg. President Obama en zijn Cubaanse collega Raúl Castro hielden een toespraak op televisie, waarin ze hun bevolking een nieuw begin aankondigden. „Todos somos Americanos”, zei Obama. We zijn allemaal Amerikanen.

Volgens Obama hebben decennia van sancties niets opgeleverd. Cuba werd niet

democratischer, de Amerikaanse economie was er niet mee gediend. Amerika’s Cuba-beleid kwam 55 jaar neer op symboolpolitiek, zei Obama. „Amerikanen en Cubanen hebben geen belang bij een beleid uit een tijdperk waarin de meesten van ons niet eens waren geboren.”

De relatie tussen beide landen verslechterde vanaf 1959, toen de communist Fidel Castro een succesvolle coup pleegde, en de pro-westerse president Batista afzette. Aanvankelijk probeerde president Eisenhower de band te behouden – Castro bezocht zelfs Washington. Maar al snel waren de VS uit op het afzetten van deze bondgenoot van de Sovjet-Unie, die zo dicht bij Amerikaans grondgebied was.

Eisenhower maakte al plannen om Castro af te zetten. Onder zijn opvolger John F. Kennedy mislukte in april 1961 een invasie van Cubaanse rebellen, gesteund door de CIA, in de Varkensbaai volledig. Sindsdien hebben de landen geen formele betrekkingen meer. Cuba is onder zware sancties en reisbeperkingen geplaatst.

Obama wilde de afgelopen jaren de sancties verlichten. Ook maakte hij het gemakkelijker om naar Cuba te reizen. Maar nadat hulpverlener Alan Gross in 2009 door Cuba werd gevangengenomen, waren verdere gesprekken onmogelijk.

De deal is nog niet rond. Voor sommige zaken, zoals het opheffen van de economische sancties, is toestemming van het Congres nodig. Het is nog heel onzeker of het Congres akkoord zal gaan. Begin volgend jaar nemen de Republikeinen de meerderheid in de Senaat over, en de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden hebben ze verstevigd.

De kans is niet groot dat de Republikeinen Obama willen helpen. De scherpste afkeuring kwam van senator Marco Rubio uit Florida. Rubio is de zoon van Cubaanse migranten, en fel anti-Castro. Rubio dreigt de plannen te saboteren, bijvoorbeeld door geen geld vrij te maken voor een Amerikaanse ambassade in Havana.

Rubio vertegenwoordigt in veel opzichten de grote groep Cubaanse migranten die in Florida woont, en waar Robert Peraza ook deel van uitmaakt. In de jaren na Castro’s machtsovername vluchtten ruim 500.000 Cubanen naar Amerika. De groep is politiek machtig: ze vormen 10 procent van de bevolking in de belangrijkste swing state van de VS. Hun anti-Castro-sentiment heeft met name de Republikeinen decennia gevoed.

Tweederde wil vrij reizen

Maar de laatste jaren wordt de Cubaans-Amerikaanse gemeenschap milder. De meesten kennen Cuba niet, en zijn nauwelijks beïnvloed door de Koude Oorlog. Volgens een peiling van Florida International University wil 68 procent van deze groep dat de diplomatieke relaties met Cuba hersteld worden; 69 procent wil vrij reizen, en 52 procent wil een einde aan de embargo’s. Marco Rubio verwierp deze cijfers gisteren. Al was hij de enige Amerikaan die nog voor sancties was, zei hij, dan nog zou hij ze bepleiten.

De gevangenenruil die nodig was om de contacten te herstellen, heeft ook in Obama’s Democratische partij kwaad bloed gezet. Volgens de Democratische senator Menendez heeft Obama met de ruil „een gevaarlijk precedent geschapen” door de burger Gross te ruilen met drie Cubaanse spionnen. Het zou andere landen op ideeën kunnen brengen.

Dat Obama het politieke risico neemt, zegt veel over de manier waarop hij sinds de verloren verkiezingen van november werkt. Hij is geen lame duck aan het einde van zijn tweede termijn, zoals iedereen voorspeld had. Obama lijkt juist bevrijd, nu hij weet dat hij geen campagnes meer hoeft te voeren. De afgelopen weken sloot hij een opzienbarende klimaatdeal met China en kondigde hij de grootste immigratiehervorming sinds decennia aan. De behoedzame Obama van de eerste zes jaar is verdwenen, nu de finish in zicht komt.