In 5 minuten bijgepraat: waarom leidt de zorgwet tot zo’n crisis in Den Haag?

Minister Edith Schippers Foto ANP - Bart Maat

Dinsdagmiddag was het ineens crisis in Den Haag. Totaal onverwacht. Hoe kwam dit zo? En waar gaat het precies over? Zeven vragen.

1. Waardoor ontstond er onrust in de coalitie?
De Eerste Kamer zorgde dinsdagmiddag voor onrust in de coalitie door tegen de zorgwet van minister Edith Schippers (Volksgezondheid, VVD) te stemmen. Haar plan is om het recht op vrije artsenkeuze af te schaffen.

Schippers verdedigde haar zorgwet dinsdag in de Eerste Kamer. Dat moest ze doen omdat de coalitie van VVD en PvdA in de Eerste Kamer geen meerderheid heeft (in de Tweede Kamer wel). Om wetsvoorstellen wel aangenomen te krijgen in de Eerste Kamer, krijgen VVD en PvdA steun van drie oppositiepartijen: D66, ChristenUnie en SGP.

De wet van Schippers werd met een kleine meerderheid weggestemd: 38 stemden tegen het voorstel, 33 voor. Van de 75 Eerste Kamerleden waren er 71 aanwezig bij de stemming.

2. Wie zijn de dwarsliggers?
Drie PvdA’ers stemden onverwacht tegen: Adri Duivesteijn, Marijke Linthorst en Guusje Ter Horst. Zij zijn bang dat de zorgverzekeraars ‘nog meer macht krijgen’ als het plan van Schippers doorgaat.

3. Wat houdt het plan van Schippers precies in?
Het wetsvoorstel van Schippers was een van de pijlers van het zorgakkoord dat eerder dit jaar werd gesloten.

Ons huidige zorgstelsel werkt zo: zorgverzekeraars kopen zorg in voor de burgers en de burgers zijn verplicht een ziektekostenverzekering af te sluiten. In 2006 werd het ziekenfonds afgeschaft en vervangen door dit stelsel waarbij de zorgverzekeraars de zorgtaak van de overheid overnemen.

Er bestaan nu twee soorten polissen: de restitutiepolis en de naturapolis. Bij de restitutiepolis kiest de verzekerde zelf naar welke arts hij gaat en declareert de rekening vervolgens bij zijn verzekeraar. Bij de naturapolis kiest de verzekeraar de arts.

Als je een naturapolis hebt, kun je alsnog naar een arts die niet door je verzekeraar is geselecteerd. Artikel 13 van de zorgwet bepaalt de vergoeding van deze verkregen medische hulp. Want als je naar een arts gaat die geen contract heeft met jouw verzekeraar, heb je alsnog recht op een vergoeding (soms geheel, soms gedeeltelijk, meestal 70 tot 80 procent).

De wet schrijft voor dat verzekeraars niet het volledige bedrag hoeven te vergoeden, maar ook niet zo weinig dat het voor de patiënt een “hinderpaal” is om naar een arts van zijn voorkeur te gaan. En nu wil minister Schippers deze plicht van de verzekeraars afschaffen.

Door verzekeraars meer zeggenschap te geven over welke patiënt naar welke arts gaat, stijgt volgens Schippers de kwaliteit van de gezondheidszorg en dalen de kosten.

4. Wat vinden medici en zorgverzekeraars van het plan van Schippers?
Medici zijn woedend over de aanpassing van artikel 13. Ze noemen het een coupe van de zorgverzekeraars en het einde van een eerlijke verdeling van zorg. Maar wat ze het allermeest aan het hart gaat is dat het fundamentele recht om je eigen arts te kiezen verdwijnt.

Voorstanders van de wetswijziging prediken de zondvloed als er niets gebeurt; de uitgaven lopen uit de hand, dubieuze verslavingsklinieken kunnen rustig op kosten van de gemeenschap hun gang blijven gaan en zorgpremies blijven onnodig hoog. De politiek moet zorgverzekeraars het gereedschap geven om selectiever en kritischer zorg in te kopen en zo de medische stand dwingen zich beter te verantwoorden voor de geleverde kwaliteit.

5. Waarom zorgt die zorgwet voor zo’n crisis in Den Haag?
Om de uitgaven in de zorg te beteugelen, werkte Schippers twee jaar aan haar plan. Partijen wilden niet wéér het basispakket uitkleden of het eigen risico verhogen en verzekeraars pleitten voor het wijzigen van artikel 13, want dan verwachtten zij op termijn kosten te besparen.

Schippers zei dat ze bereid is om te praten over extra garanties om de tegenstanders “comfort” te bieden, maar de kern van de wet moet overeind blijven: de vrije artsenkeuze wordt voor zorgverzekerden gedeeltelijk ingeperkt. Het gaat haar om het principe: in de coalitie, met de medische sector én met constructieve oppositie was een keuze gemaakt voor de vrije artsenkeuze, en niet voor het uitkleden van het basispakket of verhoging van het eigen risico.

Schippers partij (de VVD) neemt het tegenstemmen van de drie PvdA-senatoren hoog op. Direct na de stemming in de Eerste Kamer voerde de coalitie topoverleg in het Torentje, de werkplek van premier Rutte (VVD). Uit de woorden van Rutte in de nacht van dinsdag op woensdag bleek hoe hoog de VVD het opneemt:

“Vandaag is iets heel erg misgegaan.”

6. Hoe gaat het nu verder?
Sinds dinsdagmiddag is er topoverleg. Omdat drie Eerste Kamerleden van de PvdA tegen stemden, vindt de VVD dat de crisis over de zorgwet in de eerste plaats een PvdA-probleem is. En dat die partij met een oplossing moet komen.

De coalitie kwam gisteren bijeen op het ministerie van Sociale Zaken, het ministerie van vicepremier Lodewijk Asscher (PvdA). Minister Schippers was daarbij, maar verliet het gesprek alweer na een uur. De rest van de dag sprak de PvdA-top (Asscher, partijleider Diederik Samsom en partijvoorzitter Hans Spekman) met het rebellerende trio uit de Eerste Kamer. Gisteravond wisten de regeringspartijen nog geen akkoord te bereiken, maar er was wel voortgang geboekt, zeiden de betrokkenen vannacht.

Vicepremier Lodewijk Asscher (PvdA) spreekt vanochtend opnieuw met Eerste Kamerlid Adri Duivesteijn. Guusje ter Horst en Marijke Linthorst zouden bereid zijn om een compromis te sluiten, maar laten hun beslissing afhangen van partijgenoot Duivesteijn.

De VVD heeft formeel geen deadline gesteld aan de PvdA, maar naar verwachting volgt er vandaag een oplossing want vandaag is de laatste Kamerdag voor het kerstreces.

Twitter avatar NOS NOS Minister Schippers verlaat het ministerie van premier Rutte: er is voortgang. Minister Asscher en PvdA-leider Samsom zijn op het Torentje.

7. Hoe groot is de kans nu nog dat het kabinet valt?
Politiek redacteur van NRC Thijs Niemantsverdriet zegt:

“Het lijkt erop dat er een deal komt. De coalitie zit nog bij elkaar in het Torentje dus het gesprek loopt nog. Maar het passeren van de wet hangt op Duivesteijn en als er geen formulering komt waar zowel hij als de VVD mee kan leven, kan het alsnog misgaan.”

Wordt er wel een akkoord bereikt tussen de PvdA en de VVD, dan noemt Niemantsverdriet nog een tweede hobbel die genomen moet worden:

“De drie oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP moeten instemmen met het aangepaste plan. Zij gaan niet roekeloos akkoord, dus daar kan het ook nog op stuklopen. Die fase in het overleg is nog niet bereikt, want de leden van die drie partijen zijn nog niet bij het Torentje gesignaleerd.”

Lees het laatste nieuws hier: Kabinet gaat wetsvoorstel opnieuw indienen - nog vanavond debat met Rutte.

Lees ook het artikel in nrc.next: ‘Hoe de laatste crisis in Den Haag kon ontstaan‘ (€).

En het artikel in NRC Handelsblad voor een uitgebreide uitleg over de zorgwet en de meningen vaan voor- en tegenstanders: ‘Grijpt de verzekeraar de macht? 6 stellingen over de vrije artsenkeuze‘ (€).