Column

Blankebabybilletjes- privilege niet voor aap

Gepensioneerde filmster Cheeta inSee No Evil.

Met een onpeilbare blik kijkt de tachtigjarige Cheeta naar zijn verjaardagsbezoek. Iedereen doet vrolijk en enthousiast als hij de drie kaarsjes uitblaast, maar zijn vermoeide ogen zeggen: wat doen die mensen hier? Wat doe ik hier?

De eenzaamheid van de bejaarde wordt treffend in beeld gebracht in de documentaire See No Evil. Jos de Putter portretteert drie beroemde mensapen die nu met pensioen zijn. Cheeta speelde in veel Tarzanfilms. Nu vult hij zijn dagen met een beetje abstract schilderen, pianospelen en naar die films kijken.

See No Evil is een weldadig trage, stille film, zonder commentaar, die daardoor sterk de suggestie wekt dat je de trage, stille apen leert kennen. Veel close-ups van de oude koppen, van hun gelaten blikken.

Chimp Knuckles was astronaut. Door alle proeven die op hem zijn gedaan, is hij meervoudig gehandicapt. Hij mankt wat rond, gaat aapjes kijken in de dierentuin, probeert contact met ze te maken door de tralies, maar raakt gefrustreerd. Hij is het meest treffende voorbeeld van De Putters betoog: we leerden deze apen allerlei menselijke vaardigheden, en we zijn gefascineerd door hun menselijkheid – in de epiloog zien we een onderzoek naar affectie bij chimpansees – maar we zijn onze eigen menselijkheid daarin vergeten. Wie een chimpansee temt, veroordeelt hem tot levenslange eenzaamheid en verveling.

Het verhaal van de space monkey is overigens een staaltje dichterlijke vrijheid. Volgens het apentehuis in Florida is Knuckles gehandicapt geraakt bij zijn geboorte, niet door dierproeven. Hij is vijftien jaar oud, te jong om een proefdier uit de beginjaren van de ruimtevaart te zijn. Ook Cheeta blijkt nep. The Washington Post ontmaskerde hem in 2008 als een 54-jarige bedrieger die nooit in een film had gespeeld.

Bonobo Kanzi (34) geldt als de slimste aap ter wereld. Kanzi spreekt goed Engels, via een taalcomputer met pictogrammen. Hij maakt een vuurtje en roostert een hotdog, snijdt een touw door met een scherpe steen. Het zit niet in de film, maar Kanzi kan ook een omelet bakken en Pacman spelen. Niet moeilijk om in hem onze voorouder te zien, of de revolutionair in Planet of the Apes. Hij beweegt en kijkt ook als een mens. Kanzi probeert zijn vaardigheden over te brengen op zijn zoontje, maar die begrijpt hem niet.

Wat zou Kanzi gescoord hebben gisteren bij het vijfentwintigste Groot Dictee der Nederlandse Taal? De schrijver van de jubileumeditie, Bart Chabot, verlustigde zich in onbekende woorden (tirailleur, brougham, oeioeimachine), net als voorganger Kees van Kooten, en in lange samengestelde woorden (Middellandse Zeegebied , houtenjassenpark, Ali Babataalschatkamer, blankebabybilletjesprivilege). Wie veel fouten had, kan altijd de schuld geven aan het hoogst aanvechtbare Groene Boekje (uitentreuren? Uitentreure! Of nog beter: uit den treure) en aan de Vlaamse presentatrice Martine Tanghe , die volgens twitteraars te snel en te Vlaams voorlas.

Of zich troosten met het feit dat zelfs Bart Chabot zes fouten had in zijn eigen dictee.