Asscher en Duivesteijn hebben de sleutel

Vicepremier Lodewijk Asscher ging bij Adri Duivesteijn op bezoek om het kabinet van VVD en PvdA te redden.

Minister Schippers (Zorg, VVD) enPvdA-voorman Samsom verlaten het Torentje na nachtelijk crisisberaad. Foto David van Dam

Pendelen tussen departement en appartement. De kerstcrisis werd gisteren versmald tot gesprekken tussen vicepremier Lodewijk Asscher (Sociale Zaken, PvdA) en zijn partijgenoot Adri Duivesteijn.

Duivesteijn had met twee andere PvdA-senatoren tegen de beperking van de vrije artsenkeuze gestemd, en daarmee een cruciaal wetsvoorstel van de belangrijke VVD-minister Edith Schippers (Volksgezondheid) tegengehouden. Die liet blijken dat niet te accepteren. Een crisis tussen coalitiepartijen was geboren.

Gisteravond wist Asscher bij een thuisbezoek Duivesteijn een inhoudelijk acceptabele uitweg te bieden, zo melden coalitiebronnen. Daarmee groeide het optimisme dat VVD en PvdA hun kabinet toch weer zouden weten te redden.

Duivesteijn was op dat moment de enige die nog vasthield aan zijn dissidente positie. De twee andere senatoren, Marijke Linthorst en Guusje ter Horst, zeiden zich te zullen neerleggen bij een compromis mits ook Duivesteijn daarmee akkoord ging. Beiden benadrukten dat zij niet uit zijn op de val van het kabinet.

Zo werd alles afhankelijk van de voortgang van de persoonlijke gesprekken die Asscher in de loop van de dag met Duivesteijn voerde. Dit gebeurde bij de senator thuis, in zijn appartement in de Haagse binnenstad, waar zich tot ergernis van Duivesteijn, steeds meer fotografen meldden.

Intussen was de PvdA-top, die zich overdag verschool op Asschers ministerie, erin geslaagd de VVD tot souplesse te bewegen. Schippers, en met haar de VVD-top, was dinsdag niet bereid tot enige beweging. De PvdA moest haar eigen problemen maar oplossen. Maar gaande de dag veranderde die grondhouding. De VVD was niet van plan inhoudelijk toe te geven, maar bleek bereid uitstel van de behandeling van de wet te accepteren.

Uiteindelijk vonden partijen elkaar gisteravond in het compromis om wensen van de drie senatoren in de wet te schrijven. Het zou, zeggen bronnen, vooral gaan om het versterken van de macht van verzekerden ten opzichte van verzekeraars. Dat vonden de senatoren nodig nu verzekeraars indirect meer invloed krijgen in het kiezen van artsen van patiënten.

Aanvankelijk hadden Schippers en Asscher hen dinsdag voorgesteld die waarborgen in een algemene maatregel van bestuur (amvb) op te nemen. Hiertegen haddden vooral Duivesteijn en Linthorst bezwaren. Zij redeneerden dat zo’n amvb door een (volgende) minister met één pennestreek is te wijzigen, waardoor zij de toezeggingen van Schippers en Asscher onvoldoende vonden om van hun tegenstem af te zien.

Asscher bereikte een doorbraak door, na zijn gesprekken met Duivesteijn, de VVD alsnog over te halen de gevraagde aanpassingen in de wet te schrijven. Dit betekent in de praktijk uitstel van de wet, al zijn coalitiepartijen optimistisch over de mogelijkheid de wet in de eerste maanden van 2015 alsnog door beide Kamers te halen. Dan loopt de invoering van het betwiste deel van de wet geen vertraging op, en kunnen ook ingeboekte bezuinigingen worden gehaald.

Waar het nu om gaat, zeggen betrokkenen, is het beperken van gezichtverlies. De VVD eist, geschrokken door het onvoorspelbare gedrag van de PvdA, dat de senatoren zullen garanderen voor het compromis te stemmen. Maar zo’n garantie zou voor de drie bezwaarlijk zijn – het verschil met hun principiële verzet van drie dagen geleden is dan te groot. Zoals zo vaak in Den Haag wordt nu een uitweg gezocht in een tekstcompositie die aan beide behoeften tegemoet kan komen. Daarover werd bij het zakken van de krant onderhandeld. Dat de zaak nog niet zeker is, blijkt uit het feit dat premier Mark Rutte, die moest afreizen naar Brussel voor een Europese top, overwoog die af te zeggen.