Timmermans bijt terug met kill list

De Commissie-Juncker kaatst de bal terug naar lidstaten en Europarlement. Wíj willen minder regels. En jullie?

Eurocommissaris Timmermans gisteren in Straatsburg: „Ik ga niet reageren op een betekenisloos werkdocument, zeg!” Foto AFP

Deze Europese Commissie bijt terug. Met die boodschap besloot Frans Timmermans gisteren een debat in het Europees Parlement waarin hij twee uur lang permanent onder vuur lag. „Het is verbijsterend dat ik hier moet reageren op zaken die ik niet heb gezegd”, reageerde Timmermans. „Als ik het nodige respect betracht, mag ik op mijn beurt verwachten dat er wordt geluisterd.”

Het tekende de assertieve toon die ‘Brussel’ aanslaat sinds het aantreden van Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker in november. Diende de vorige commissie vaak nog als boksbal van lidstaten en Europarlement, de ploeg van Juncker past daarvoor. „We moeten veranderen hoe hier gewerkt wordt”, zei Timmermans, als ‘eerste vice-voorzitter’ van de commissie Junckers rechterhand.

Kern van het conflict: Timmermans’ zogeheten kill list van 80 wetsvoorstellen van de oude commissie die geschrapt of aangepast moeten worden. Timmermans presenteerde de lijst gisteren in Straatsburg, als deel van het door hem geschreven werkprogramma voor komend jaar.

Europarlementariërs, milieuorganisaties en verschillende lidstaten reageerden vorige week al woedend toen een concept van die lijst uitlekte: onder meer een wetsvoorstel voor recycling van afval (de ‘circulaire economie’ in jargon) leek in de prullenbak te zijn verdwenen.

Tijdens de campagne voor de Europese verkiezingen in mei waren Europese partijen en EU-leiders over één ding grondig eens: de EU moet zich weer op hoofdzaken gaan richten, op banen en groei. Het moest, klonk het, afgelopen zijn met de regelzucht. Maar nu Juncker en Timmermans de daad bij het woord voegen – een ware cultuurverandering in Brussel– slaat de koudwatervrees toe.

Gisteren bleek dat de commissie inmiddels met een nieuwe, meer bescheiden versie van de kill list was gekomen. Een knieval, een draai, een rookgordijn of gewoon een goed idee? Hoe dan ook: Europarlementariërs spuwden urenlang hun woede, steevast verwijzend naar de uitgelekte versie en niet naar de definitieve. Dat werd Timmermans te gortig. „Ik ga niet reageren op een betekenisloos werkdocument, zeg!”

De emotie is terug

Timmermans vertelde dat hij enorm baalde van het lek, maar bewust niet eerder op de mediastorm had gereageerd. „Uit respect, want als ik eerder met journalisten dan met het Europees Parlement had gesproken, had ik, terecht, de volle laag gekregen.” Hij kreeg bijval van Juncker die Europarlementariërs verweet niets te zeggen over wat wél in het werkprogramma staat, zoals het besluit om definitief te stoppen met ACTA, het gewraakte antipiraterijverdrag. „U heeft ongelijk dat u dat niet noemt.”

Die toon is nieuw, maar niet verrassend. Juncker heeft steeds duidelijk gemaakt dat hij de commissie wil verlossen van het beeld dat ze gedachteloos wetsvoorstellen uitspuwt en lidstaten zo ongewild regels voor olijfolie-flesjes of achteruitkijkspiegels oplegt. De commissie moet af van het technocratische stigma en veel ‘politieker’ worden, veel relevanter. Afgaande op het felle debat gisteren lukt dat aardig. Deze commissie zoekt de confrontatie. De emotie in het Europese politieke debat is terug.

Of het ook echt tot ander EU-beleid zal leiden moet blijken, maar qua stijl is de verandering nu al frappant.

Juncker en Timmermans lieten zich de afgelopen weken veelvuldig zien in de perszalen in Brussel en Straatsburg en vaak hadden ze groot nieuws bij zich. Zoals het investeringsplan van 315 miljard euro om de Europese economie vlot te trekken, dat morgen ook centraal staat op een top van EU-leiders. Of de aankondiging dat alle contacten met lobbyisten voortaan worden gepubliceerd.

Het patroon is steeds hetzelfde: de commissie kiest de aanval en dwingt andere spelers in het Europese krachtenveld zo om een standpunt in te nemen. Zodat niemand daarna kan zeggen dat iets ‘moet van Brussel’. Volgens ingewijden is dat een doelbewuste strategie. „Kleur bekennen, zo wordt er hier wel over gepraat, ja.”

Junckers werkprogramma leidde de afgelopen weken tot een trits brieven van lidstaten die pleitten voor het behoud van sommige wetsvoorstellen. En een door Timmermans bekritiseerd plan om het gebruik van plastic tasjes Europees te reguleren, werd onlangs door lidstaten en Europarlement gezamenlijk van de shredder gered. Waarop Timmermans zei: prima, maar jullie willen dit wel zélf. „Als er problemen ontstaan bij uitvoering moet men niet terugkomen en de commissie verantwoordelijk stellen.’’

Een cultuurverandering teweegbrengen is niet eenvoudig, erkende Timmermans gisteren. Voor het werkprogramma had hij collega-commissarissen gevraagd om lijstjes in te leveren met achterhaalde wetsvoorstellen. De eerste oogst stelde zwaar teleur en dus werden ze er opnieuw op uitgestuurd. „We hebben stevige discussies gehad”, zei Timmermans. „Dat is het politieke proces dat de commissie nodig heeft, en als ik zo vrij mag zijn, het Europees Parlement óók.”

Juncker wil in 2015 23 nieuwe initiatieven ontplooien, beduidend minder dan de honderden die onder José Manuel Barroso gangbaar waren. Er worden meer lopende wetsvoorstellen geschrapt dan ooit tevoren. Precies eigenlijk waar lidstaten en Europarlementariërs om vroegen. Maar Europarlementariërs spraken gisteren van „de botte bijl” en klaagden dat het lijstje nieuwe initiatieven te kort is. „Eerst was het teveel, nu weer te weinig”, constateerde Timmermans. Ofwel: wat willen jullie nou? Zeg het maar.