Snowden: Nederland, waarom luisteren jullie niet naar mij?

Minister Opstelten kreeg de prijs voor grootste privacyschender van het jaar. Edward Snowden sprak de zaal toe.

Foto ANP

Een staande ovatie zodra zijn hoofd op het videoscherm verschijnt. Edward Snowden is de held van het publiek dat zich gisteravond in de Amsterdamse Stadsschouwburg had verzameld tijdens de Big Brother Awards van digitale burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom. Hem was gevraagd om tijdens de uitreiking van de ‘prijzen’ aan personen en instanties die de privacy het meest hebben geschonden, uit te leggen waarom daartegen gestreden moet worden.

Na het blootleggen van de spionagepraktijken door de NSA verblijft Snowden nu al ruim anderhalf jaar in Rusland, waar hij asiel heeft gekregen. Hij woont er met zijn Amerikaanse vriendin. Snowden wees erop dat grondrechten als het recht op privacy in veel westerse democratieën onder druk staan. En dat daarmee samenhangend ook de mogelijkheid om bijvoorbeeld vrijelijk politieke ideeën uit te wisselen in de verdrukking komt.

Snowden verweet de Nederlandse regering geen lessen te trekken uit zijn onthullingen, maar de bevoegdheden van veiligheidsdiensten alleen maar uit te willen breiden. „Uit onze jeugd weten we nog hoe benauwend dat voelt. Toen je ouders bepaalden wat je moest eten en nauwlettend in de gaten hielden met wie je omging.”

Het nieuws afgelopen weekend over de Britse hack van het Belgische telecombedrijf Belgacom toont volgens Snowden aan hoe ver het al is gekomen. „Dat betekende bijna volledige toegang van het ene EU-land tot de digitale communicatie van een ander EU-land. Waar zijn ze mee bezig als we massasurveillance van deze schaal accepteren”, vroeg hij zich af.

Het betoog van Snowden kwam na de uitreiking, voor de derde keer op rij, van een Big Brother Award aan minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD). Hij kreeg de prijs onder meer voor het handhaven van de bewaarplicht voor telecomgegevens tegen het advies van de Raad van State in. De andere prijs, toegekend door een jury van deskundigen, ging naar de Nederlandse scholen vanwege het uitwisselen van gegevens over kinderen met educatieve uitgevers.

Bij de uitreiking aan Opstelten, die niet aanwezig was, werd zowel op een grappige als op een pijnlijke manier duidelijk hoe zeer deze minister maling heeft aan de zorgen die Snowden in zijn toespraak naar voren bracht.

In reactie op het winnen van de publieksprijs had Opstelten een zogenoemde ‘cable’ laten opstellen. Hij refereerde daarmee aan de diplomatieke berichten die uitlekten tijdens Wikileaks in 2010. ‘Top secret’, ‘staatsgeheim’ en ‘vertrouwelijk’ stond erop.

‘Hattrick minister toont aan dat Bits of Freedom blijkbaar weinig kandidaten vindt. Minister meent dan ook dat het goed is gesteld met de privacy in Nederland’, zo stond in het document dat op het grote scherm werd getoond. In de zaal werd wat ongelovig gereageerd op het feit dat dit de reactie van de minister was.

Vervolgens legde Opstelten in het document uit dat misdaden als cybercrime, jihadisme en kinderporno nu eenmaal moeten worden aangepakt en dat daarbij zorgvuldig wordt omgesprongen met de privacy van burgers.

Het document eindigde met: ‘Instructie aan alle diensten; waarom wist ik uitslag niet eerder? Was site niet te hacken?’ Slechts een enkeling kon een lach niet onderdrukken.