Column

Silicon Valley heeft filosofen nodig

De technologische vooruitgang vraagt om meer betrokkenheid van denkers, vinden Sander van Oort en Noor Huijboom.

De afgelopen weken was het onderwerp technologie veel in het nieuws. Er was de uitspraak van Stephen Hawking dat de mensheid kan uitsterven door toekomstige kunstmatige intelligentie. Neelie Kroes kondigde de ontwikkeling van de Wharf aan, een Silicon Valley in Amsterdam. Terwijl het ene krantenartikel de potentie van hightech start-ups belichtte, beschreven andere stukken de vernietigende kracht van computers. Discussies leken langs elkaar heen te lopen, waren onscherp, onvolledig of te weinig genuanceerd. Dat komt omdat we nog niet goed genoeg begrijpen. Terwijl we doorstomen naar de volgende technologische hype is het tijd voor meer denkwerk.

Wat gebeurt er eigenlijk? Een belangrijke trend is dat onze maatschappij in rap tempo digitaliseert en steeds meer draait om aan elkaar geknoopte (mini)-computers. Objecten, mensen, omgevingen worden gedetailleerd geregistreerd. Data worden tussen systemen uitgewisseld en gebruikt om gemakkelijker te communiceren, productiviteit te vergroten of prestaties te optimaliseren. Hier bovenop komt de trend dat de alomtegenwoordige computers ook steeds meer taken van mensen overnemen.

Dit zorgt voor een enorme impuls aan innovatie. Meer data en technologieën die meer kunnen, leveren meer mogelijkheden voor nieuwe diensten. De minder positieve kant is echter dat de nieuwe diensten en systemen waarden die wij belangrijk vinden niet meenemen. Een veelbesproken ondermijnde waarde is privacy. Maar ook legio andere waarden worden aangetast. Vrijheden van tieners worden beperkt door apps als Big Mother is Watching You, die aan ouders laten zien waar hun kind is en wat het doet. Veelgenoemd is ook Uberpop, dat de zekerheden van een beroepsgroep aantast. De ratingssystemen zoals toegepast bij Iens.nl en bij Booking.com leiden tot ‘winner-takes-all’-effecten, waarbij bedrijven die weten hoe je moet scoren sterke posities verwerven.

Het feit dat te weinig waarden worden meegenomen, komt doordat mensen die diensten en systemen ontwikkelen – meestal een combinatie van techneuten en ondernemers – vaak een selecte groep waarden benadrukken. In sommige gevallen gaan anderen zich met het systeem bemoeien. Dan komt er bijvoorbeeld kritiek van gebruikers. Maar echte inbreng is er niet. Gebruikers sputteren wat tegen en gaan dan druk verder met hun apps. De programma’s zijn handig. En welke keuze hebben ze?

De meer fundamentele discussie over waarden negeren en gewoon doorsurfen op de technologische golf is gevaarlijk. Omdat technologieën steeds sterker worden en meer gaan doen, worden de nadelige gevolgen ook groter. Meer betrokkenheid van fundamentele denkers is nodig. Vragen die beantwoord moeten worden zijn: welke waarden zijn belangrijk? Hoe kunnen schijnbaar tegenstrijdige waarden (denk aan veiligheid en privacy) samengaan? Wat moet er gebeuren om meer waarden in diensten en systemen mee te nemen? Jammer genoeg is het maar afwachten of er ruimte is voor dit fundamentele denkwerk. Het huidige klimaat waarin rücksichtslos gesneden wordt in filosofiefaculteiten is niet gunstig. Een goed idee zou zijn om filosofen, sociologen en ethici bij de Wharf te betrekken. Dat levert op de korte termijn misschien geen geld op, maar op de langer termijn wel een gelukkiger mens.