Roebelcrisis van eigen makelij

Een perfecte storm, zo kunnen de omstandigheden worden gekarakteriseerd die dreigen te leiden tot de grootste crisis in Rusland sinds 1998. De prijs van ruwe olie, waarvan de Russische staat en economie sterk afhankelijk zijn, heeft een val doorgemaakt die weinigen afgelopen zomer voor mogelijk hadden gehouden. Van 155 dollar per vat daalde de olieprijs vanmorgen tot 59 dollar – bijna een halvering. Westerse sancties in reactie op de Russische annexatie van de Krim en de actieve betrokkenheid bij het gewapende conflict in het oosten van Oekraïne hadden de Russische economie al kwetsbaar gemaakt. Olie en sancties samen delen nu een zware klap uit aan Rusland. De koers van de roebel is gehalveerd, ondanks een draconische renteverhoging naar 17 procent van maandag op dinsdag.

Het is te eenvoudig te concluderen dat externe omstandigheden Rusland nu op de knieën dreigen te dwingen. De klap komt zo hard aan doordat de economie niet is hervormd. De afhankelijkheid van inkomsten uit grondstoffen is niet verminderd. Rusland heeft verzuimd een economie op poten te zetten die divers en daardoor weerbaar is. Eigendomsverhoudingen zijn geconcentreerd en gepolitiseerd. En centralisme is onder president Poetin teruggekeerd – als het ooit echt verdwenen was.

Dat ging goed zolang de prijs van energie hoog was en de inkomsten groot en gegarandeerd leken. Nu valt de bodem onder Rusland weg. Niet dat het Kremlin geen voorzorgsmaatregelen nam: in prudente scenario’s werd rekening gehouden met een daling van de olieprijs. Maar dat die zich zo snel zou voltrekken, kon niemand bevroeden.

Wat rest is de verdediging tegen verder onheil. Daar zijn de keuzes zeer moeilijk. Verdere renteverhogingen om de munt te verdedigen schaden de economie nog meer. Steunaankopen voor de roebel doen een beroep op de deviezenreserves die met 416 miljard dollar omvangrijk lijken, maar in een bodemloze put verdwijnen als de financiële markt er niet in gelooft. Het laatste paardenmiddel zijn strikte beperkingen op het internationale kapitaalverkeer, waarbij Rusland zichzelf de facto grotendeels afsluit van de internationale economie en het financiële systeem. Dat is, met honderden miljarden aan dollarleningen door Russische burgers, bedrijven en banken, een maatregel die ook het Westen zal treffen.

Financiële assistentie door de VS en de EU zou in normale omstandigheden het geëigende middel zijn om Rusland te hulp te schieten. Daarvoor is het politieke schisma tussen oost en west nu te groot. Er is een gemeenschappelijke diagnose van het probleem voor nodig en een gezamenlijke lezing van oorzaak en gevolg van de gebeurtenissen van 2014. En die zijn beide ver, zeer ver weg.