Obama verstrikt in spel om een Palestijnse staat

Met een eigen VN-resolutie voeren de Palestijnen vanavond de diplomatieke druk op. In 2015 moet de doorbraak volgen.

Palestijnse demonstranten passeren een symbolische Verenigde Naties-vlag van Palestina tijdens een anti-Amerikaanse demonstratie in Ramallah in 2011. Foto UPI

Waar de dood van een bewindspersoon allemaal niet toe kan leiden. De Palestijnse minister Abu Ein zakte vorige week in elkaar bij een vredig protest tegen een illegale Israëlische buitenpost op de Westelijke Jordaanoever. Het zou een hartaanval kunnen zijn geweest, maar de Palestijnen houden het op moord. Op foto’s is te zien hoe Abu Ein bij zijn keel wordt gegrepen door een Israëlische agent.

Moord schreeuwt om een reactie. Daarom zetten de Palestijnen een diplomatiek initiatief door waarmee ze al maanden dreigden: een VN-resolutie die Israël oproept om binnen twee jaar een einde te maken aan de bezetting van de Palestijnse gebieden.

Het is lang niet zeker of deze resolutie überhaupt in stemming kan worden gebracht. Daarvoor moeten negen van de vijftien landen in de VN-Veiligheidsraad ermee akkoord gaan. En zelfs als dat gebeurt, is het waarschijnlijk dat de Verenigde Staten de resolutie zullen vetoën.

De Palestijnen voelen zich gesterkt door de stemming in Europa, dat ontstemd is over de impasse in het vredesproces en zich steeds kritischer opstelt ten opzichte van Israël. De grote Europese landen, onder leiding van Frankrijk, werken aan een iets mildere resolutie die Israël en de Palestijnen oproept tot een vredesakkoord binnen twee jaar, op basis van de grenzen van voor 1967. Dit betekent dat de ‘Groene Lijn’, de bestandslijn van 1949 tussen Israël en de Palestijnse gebieden, zou worden gepromoveerd tot grens tussen de twee landen. Voor de vele illegale Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever moet een oplossing worden gezocht – waarschijnlijk landruil.

Vooralsnog houden de Palestijnen vast aan hun eigen resolutie. Maar als ze merken dat ze daarvoor te weinig steun krijgen, zouden ze geneigd kunnen zijn het Franse voorstel te steunen. Dan moet de Palestijnse delegatie nog wel even de eis intrekken dat Israël zich moet terugtrekken uit het héle Palestijnse gebied. Dit zou landruil immers onmogelijk maken.

Trouwste bondgenoot

Normaal gesproken zouden de VS, de trouwste bondgenoot van Israël, ook de Franse resolutie blokkeren. Maar er zijn redenen om aan te nemen dat het deze keer anders ligt. Oprichter Gershon Baskin van het Israel/Palestina Center for Research and Information (IPCRI), een Israëlisch-Palestijnse denktank, noemt de ontwikkelingen zelfs „de beste kans in de recente geschiedenis dat de Verenigde Staten niet tot een veto zullen overgaan”.

Een belangrijke reden hiervoor is de strijd tegen de Islamitische Staat (IS). Een aantal landen in het Midden-Oosten – Bahrein, Jordanië, Qatar, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten – voert samen met de VS bombardementen uit op de terreurgroep. Deze landen kunnen hun steun aan deze coalitie laten afhangen van een oplossing in het Israëlisch-Palestijnse conflict. Een veto van de Verenigde Staten kunnen zij aangrijpen om hun steun op te zeggen, wat voor de VS een zeer onwelkom scenario is.

Aan de andere kant heeft de regering-Obama te maken met Israëlische druk. Israël is tegen welke resolutie dan ook, omdat die Israël eenzijdig vrede proberen op te leggen. Volgens de Israëlische premier Netanyahu zou ook de mildere ‘Franse’ resolutie leiden tot „islamitische extremisten in de buitenwijken van Tel Aviv en het hart van Jeruzalem”. Gisteren greep de premier de gijzeling in Sydney aan om nog eens te benadrukken dat internationaal islamitisch terrorisme „geen grenzen” kent.

Ruk naar rechts

Obama vreest dat als de VS geen veto uitspreken, Israël zich in de steek gelaten zal voelen en een ruk naar rechts zal maken bij de parlementsverkiezingen in maart volgend jaar. De relatie tussen beide landen is al sterk bekoeld. De VS hopen heimelijk op een nieuwe Israëlische premier die zich meer inzet voor het vredesproces.

Vooral de kwestie van de illegale Israëlische nederzettingen, waar Amerika en de Europese Unie fel tegen gekant zijn, is hierbij doorslaggevend. Gisteren bracht Amerikaanse persbureau AP het nieuws dat de populaties van de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever onder Netanyahu harder zijn gegroeid dan die van de dorpen en steden in Israël zelf. De vrees is dat een Palestijnse staat door toedoen van de nederzettingen, waarvan vooral de rechtse partijen voorstander zijn, straks niet mogelijk is.

Robert Serry, VN-gezant voor het Midden-Oosten, voert de druk voorzichtig op. De Nederlander juicht de resoluties toe als „belangrijke ontwikkelingen die het groeiende ongeduld onderstrepen over het aanhoudende gebrek aan vooruitgang in de richting van een tweestaten-oplossing”. Hij zei dat „regeringen onder toenemende publieke druk staan om voor altijd een einde te maken aan het conflict”.

De VS willen de kwestie het liefst uitstellen tot na de Israëlische verkiezingen in maart. Maar dat zal niet lukken. Het lijkt erop dat een diplomatieke confrontatie tussen Israël en de Palestijnen, gesteund door Europa, onvermijdelijk is. En dan zullen de VS kleur moeten bekennen.

De Amerikaanse minister John Kerry (Buitenlandse Zaken) is dezer dagen druk bezig om alle partijen te bewegen tot een compromistekst die de VS niet hoeven vetoën en waarmee eventuele vredesonderhandelingen een duidelijk doel zouden krijgen.

Ook al wordt een Palestijnse staat erkend door de hele wereld, zegt Baskin, één land bepaalt of het project slaagt: Israël. „De verkiezingen van 17 maart zijn doorslaggevend. De inzet is of Israël democratisch blijft of niet. Met een zeer rechtse regering zijn de kansen op vrede misschien voorgoed verkeken.”

De Palestijnen hebben 2015 uitgeroepen tot het jaar waarin er een diplomatieke doorbraak moet plaatsvinden. Dit houdt in dat er een aanzet komt tot het einde van de dan al 48 jaar durende bezetting en tot het uitroepen van de Palestijnse staat. Mocht dit allemaal niet lukken, dan kan dat maar tot één ding leiden, vreest Baskin: meer geweld.