Laatste dagen in de Underground

Free Range is de derde film van Veiko Õunpuu. Toch eert het Eye Filmmuseum hem nu al met een retrospectief. En waarom niet? Op een uitgebalanceerde, weloverwogen film is deze Estse filmmaker nog niet betrapt. Maar daar zijn er al zoveel van.

Õunpuu afficheert zichzelf als „bouwvakker, tapijtverkoper, drievoudig universitair drop-out, wereldreiziger en schilder”. Zo’n curriculum vitae plaatst hem ferm in de traditie van de Sovjet-Underground. De ware kunstenaar wentelt zich in alcohol en verloedering, rotbaantjes en kleine misdaad; echte schoonheid vind je in de goot; elk compromis met de status quo betekent corruptie.

Over Õunpuus in wodka en wanhoop gedrenkte debuut Autumn Ball (2007), over bewoners van een desolate woonkazerne, hing de schaduw van het Scandinavisch absurdisme van Kaurismäki en Roy Andersson. Heel anders was de koortsige opvolger, The Temptation of St. Tony (2009), waar Õunpuu de Estse bourgeoisie in het vizier nam, met een nachtclubfinale recht uit David Lynch.

Free Range oogt weer helemaal anders, toch zou je hem als sluitstuk van een trilogie kunnen zien. Ditmaal zet de 42-jarige Õunpuu zijn pessimistische wereldbeeld ironisch gniffelend bij het grof vuil. De film oogt – en klinkt – als arthouse uit de jaren zeventig: uitgebleekt, met veel ‘lens flares’ en gerommel met focus. De camera dwarrelt door het leven van Fred, een jonge schrijver die zich kleedt als een gekreukelde Jean-Paul Belmondo. Fred ziet de wereld door het prisma van existentiële walging, maar zijn vriendin, de dochter van een invloedrijke journalist, is zwanger. En dan moet Fred toch eens inzien dat zijn Weltschmerz en sarcasme slechts adolescente bindingsangst maskeren. Al visualiseert Õunpuu dat groeiende zelfinzicht nogal sarcastisch, met een galopperend wit paard in slowmotion en Neil Diamond die Glory Road loeit.

Choose Life: zoiets kan Õunpuu weer moeilijk uit zijn strot krijgen, al komt hij er dichtbij. Je vraagt je af hoe het nu verder moet met deze bizarre, onevenwichtige maar interessante filmmaker.