Honderden collega’s moeten eruit - maar onduidelijk is wie en wanneer

Foto ANP

Bij een collectief ontslag sta je niet onmiddellijk op straat. Het is een slepend proces: de sfeer wordt steeds killer, de motivatie lager en de kletsmomenten met collega’s talrijker.

Tientallen, honderden of misschien wel duizenden mensen die er bij jouw werk uit moeten. Het is alleen nog niet duidelijk wanneer, zelfs niet wie. Een collectief ontslag, daar wordt de werksfeer niet beter op.

Binnenkort is KPN aan de beurt: 580 banen verdwijnen, maar wanneer en op welke afdelingen is nog onduidelijk. Het is de tweede dit jaar, in februari werd al duidelijk dat er voor 2016 tot 2.000 banen bij KPN verdwijnen.

KPN is niet het enige bedrijf dat veel mensen ontslaat. Ook bij onder andere Tata Steel, ING, Rabobank, BAM en Achmea verdwenen de afgelopen twee jaar meer dan tienduizend banen.

Dat grote aantallen mensen verplicht vertrekken, horen we sinds het uitbreken van de crisis in 2008 steeds vaker. Frank Belschak van de Universiteit van Amsterdam (UvA) noemt 2014 een piekjaar.

“Bedrijven kijken vaker en nauwkeuriger naar kosten, waardoor problemen sneller opvallen sneller. Daarnaast is de crisis een makkelijk ‘excuus’ voor een reorganisatie.”

Maar hoe gaat zo’n massaontslag eigenlijk in zijn werk?

Je kent massaontslagen misschien uit Amerikaanse films, zoals Margin Call.

https://www.youtube.com/watch?v=B0OGRftqniY

Mannen met dassen en vrouwen in mantelpakjes, die allemaal binnen een kwartier op straat staan met een kartonnen doos en een potplant onder de arm – scènes die geïnspireerd waren door het faillissement van de bank Lehman Brothers in 2008.

In het echt gaat het heel anders – in Nederland in ieder geval. Er gaat vaak veel tijd overheen voordat de mensen die weg moeten, daadwerkelijk weg zijn.

Als het ontslagbesluit definitief is, wordt langzaam zeker wie er weg moeten en dat zorgt voor onrust. Eerst volgt informatie over het bedrijfsonderdeel, daarna de specifieke afdeling, vervolgens de functies en daarna pas wíe.

Werknemers mogen niet praten

Bedrijven die een reorganisatie doorvoeren, laten hun werknemers vaak een contract tekenen dat zij de media gedurende een bepaalde periode niet te woord mogen staan. En ook na die tijd willen niet veel mensen praten – een leuk verhaal is het natuurlijk niet. Belschak:

“Emoties worden vaak vergeten door de bedrijfsleiding. Die richt zich op harde cijfers, waardoor zachte psychologische factoren ondergesneeuwd raken.”

Tijdens een reorganisatie vechten mensen met frustraties, angst en – afhankelijk van hoe de organisatie met hen omgaat – woede. Belschak:

“Opeens wordt duidelijk dat bepaalde ambities nooit zullen uitkomen, terwijl op hetzelfde moment acute problemen ontstaan: hoe gaat iemand zichzelf onderhouden?”

Intussen trekken sommige werknemers hun eigen plan. Je ziet dat goede mensen uit zichzelf vertrekken, nog voor een grote ontslagronde.

Hoe moet het dan wel?

Belangrijk is iedereen snel en goed te informeren. Dat kan niet bij alle bedrijven meteen omdat ze, zoals ING, als beursgenoteerd bedrijf moet oppassen met koersgevoelige informatie. Als het directiebesluit is genomen, moet het concern dit de ochtend erna - voordat de beurs opent - openbaar maken. Daardoor horen werknemers vaak via de media dat er ontslagen vallen.

Op de achtergrond onderhandelt de vakbond ondertussen nog met het bedrijf voor het behoud van zoveel mogelijk mensen. Werknemers krijgen soms ellenlange cursussen die ze moeten voorbereiden op een baan in een ander bedrijf. Zo kreeg Mark de Lange (62), nadat hij zijn baan verloor als businesscontroller, een cursus presenteren tijdens een sollicitatie. “Maar eigenlijk heb je daar niks aan, in een periode van toenemende werkloosheid.”

De trukendoos hielp bovendien niet tegen het echte verlies, eentje waar De Lange zich op had verkeken. De controller had niet verwacht dat hij de eerste maanden zo veel last zou hebben van het feit dat hij van de ene op de andere dag zijn baan kwijt was. “Je bent al je contacten kwijt.” Hij vergelijkt het met een mobiele telefoon die niet werkt. Geen appjes, sms’jes of telefoontjes meer. “Het is het besef dat je niet meer meetelt, dat ze je niet meer nodig hebben.”