‘1 op de 4 Fransen heeft minstens één grootouder uit het buitenland’

Dat zei de Franse president Hollande maandag in een toespraak

illustratie Jet Peters

De aanleiding

Immigratie is weer hét thema in de Franse politiek, nadat president François Hollande er jarenlang zijn vingers niet aan wilde branden. Zijn politieke rivalen van rechts maakten zich ondertussen populair met kritische geluiden, maar maandag beantwoordde Hollande dat met een lange, langverwachte toespraak waarin hij immigratie juist prees. Een „boodschap van vertrouwen”, noemde hij het. Frankrijk is „een van de oudste immigratielanden van Europa”, zei Hollande bij de officiële heropening van een immigratiemuseum in Parijs. En: „Vandaag de dag heeft één op de vier Fransen minstens één grootouder uit het buitenland.” We zoeken uit of dat klopt.

Waar is het op gebaseerd?

Hollande noemde geen bron in zijn toespraak, maar het cijfer komt niet uit de lucht vallen. Met dezelfde bewering maakte het museum waar Hollande sprak, het Musée de l’Histoire de l’Immigration in Parijs, al eerder reclame – denk aan posters in de metro. Daar stond het net anders: „Eén op de vier Fransen is het gevolg van immigratie.”

En, klopt het?

Die reclameformulering is dus al iets minder specifiek dan de bewering van president Hollande: ‘gevolg van’ zegt nog niets over wélk familielid dan immigrant was. Dat kan een ouder zijn, een grootouder, maar ook een overgrootouder. Hoe ver gaan we terug? Wij zullen specifiek zijn: om de bewering van Hollande te checken gaan we terug naar grootouders, niet verder. Maar wat we dan wel kunnen aannemen is dat wie allochtone ouders heeft, ook grootouders heeft uit het buitenland. Anders heet je geen allochtoon.

We slaan het laatste lijvige rapport over het onderwerp erop na: een grote samenwerking van de INED en INSEE uit 2010, Franse instituten voor respectievelijk demografie en statistiek. De onderzoekers interviewden tussen 2008 en 2010 21.000 volwassen respondenten, die ingedeeld werden op afkomst. Er werd onderscheid gemaakt tussen (ik móet ze even opnoemen, hou je vast): immigranten, mensen die geboren zijn in de overzeese Franse gebieden (zoals de eilanden in de Caraïben en Stille Zuidzee), kinderen van immigranten, kinderen van ‘overzeese’ ouders én Fransen zonder buitenlandse ouders.

Probleempje, dus: grootouders worden hier niet apart benoemd. Allochtonen van de derde generatie – die dus ouders hebben die beide in Frankrijk geboren zijn, maar waarvan een grootouder uit het buitenland komt – worden ingedeeld bij de groep Fransen zonder buitenlandse ouders.

Maar toch is dit onderzoek bruikbaar om inzicht te krijgen in de stelling, want wat er wél in staat is dat de groep Fransen die géén allochtone ouders hebben 76 procent van de bevolking vormt. Als we dat omdraaien, weten we dus: 24 procent van de Fransen heeft wél minstens een ouder van buitenlandse afkomst.

Een ander onderzoek, dat nog iets meer inzicht geeft in de verhoudingen, is van statistiekinstituut INSEE en gaat over pasgeborenen. Sinds 1998 wordt op een rijtje gezet wat de afkomst is van de ouders van nieuwe baby’s. Voorbeeldje: van de 832.799 Franse baby’s uit 2010 hebben er 134.891 baby’s één allochtone ouder, en 91.658 hebben er twee allochtone ouders. 27 procent heeft dus minstens één allochtone ouder. Dat cijfer is behoorlijk constant: in 1998 had 24 procent van de pasgeborenen minstens één allochtone ouder. Anders gezegd: de afgelopen vijftien jaar heeft steeds één op de vier Franse pasgeborenen een allochtone ouder. Dat ondersteunt het beeld van de bevolkingsverhouding dat Hollande schetste.

Conclusie

We zagen dat 24 procent van de Fransen minstens één allochtone ouder heeft. Over dat ene procentje doen we niet moeilijk: dat komt neer op één op de vier Fransen. Samen met de aanname dat wie allochtone ouders ook buitenlandse grootouders heeft, leidt dat tot de conclusie dat de bewering van Hollande waar is. Het zouden er zelfs meer kunnen zijn.

Ook een bewering zien langs komen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt